ايمني در حمل و نقل هوایی مواد خطرناک شيميایی

  بهره برداری شده از سایت شرکت پی تی اس ( اینترناشنال )

در حمل و نقل کالا های خطرناک هوایی طبق آنکس (آیین نامه) ۱۸ ایکائو، کالای پرخطر عبارتند از هر نوع کالا و ماده‌ای که دارای ریسک خطر برای سلامتی، ایمنی، دارایی یا محیط باشد و در فهرست کالاهای پرخطر قواعد فنی (سند 9284) ذکرشده یا بر‌اساس این قواعد طبقه‌بندی‌شده باشد.

به گزارش روزنامه دنیای خودرو، طبقه‌بندی مواد و کالاهای خطرناک باید بر اساس قواعد فنی، یعنی سند ضمیمه شماره ۹۲۸۴ سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری باشد که جزئیات معین‌شده برای طبقه‌بندی مواد خطرناک در آن ذکر شده است.

در این طبقه‌بندی، خطرات بالقوه و مرتبط با حمل‌و‌نقل کالاهای پرخطر در هوا بر اساس توصیه‌های کمیته صادرات و نقل و انتقال کالاهای پرخطر ملل متحد عنوان شده است. البته انتقال کالاهای پرخطر از راه هوا ممنوع است، مگر اینکه در «آنکس ۱۸» قید یا جزئیات این استثناها در سند قواعد فنی برای حمل با شرایط خاص ذکر شده باشد.

انتقال مواد و کالاهای زیر از طریق مسیرهای هوایی ممنوع است، مگر این‌که جزئیات و نحوه انتقال آنها در قواعد فنی (سند 9284) ذکر شده باشد.

۱- کالاها و موادی که در شرایط عادی در قواعد فنی ذکر شده باشد.
۲- حیوانات زنده آلوده.

  بسته‌بندی مواد و کالاهای پرخطر

​

​

مواد و کالاهای خطرناک باید براساس شرایط «انکس ۱۸» و «سند 9284» برای حمل هوایی بسته‌بندی شده باشد. این بسته‌بندی باید با کیفیت بالا و ساختار مطمئن برای جلوگیری از نشت و تراوش در شرایط تغییرات دمایی، رطوبت،  فشار و ارتعاش باشد. بسته باید مناسب محتوا و در مواجهه مستقیم با سایر مواد برای جلوگیری از فعل و انفعالات شیمایی مصون و محفوظ شده باشد. هر بسته باید برچسب مناسب داشته باشد، دارای آرم مناسب باشد و علایمی مانند شماره بین‌المللی برای مواد خطرناک نیز داشته باشد. توصیه می‌شود علاوه بر زبان کشور اصلی حمل‌کننده کالا، علایم انگلیسی نیز روی کالاهای خطرناک درج شود.

ارائه‌دهنده کالای پرخطر باید در مورد دستورالعمل‌های حمل کالای ممنوعه به وسیله پست‌هوایی شناخت کافی را داشته باشد. ارائه‌دهندگان هنگام ارائه کالا برای حمل هوایی، فرم مربوط به حمل کالاهای خطرناک را بر اساس «سند 9284» پر و امضا می‌کنند، سپس سند مربوطه را که حاوی دستورالعمل‌های مورد نیاز است به اپراتور حمل‌کننده کالا (شرکت هواپیمایی) ارائه ‌کند. شرکت هواپیمایی باید چک‌لیست پذیرش برای کالاهای خطرناک داشته باشد.

بارگیری و انبار کردن کالا و محموله شامل مواد رادیواکتیو در هواپیما  باید طبق موارد ارائه‌شده در قواعد فنی «سند 9284»  باشد. این محموله‌ها برای آزمایش‌های مربوط به نشتی، مورد بازدید قرار می‌گیرند تا عاری از هر نوع خطری باشند. در صورت مشاهده هر نوع نشتی در محموله بارگیری‌شده در هواپیما، اپراتور شرکت هواپیمایی  باید نسبت به تخلیه آن توسط خود یا سازمان‌های مسئول اقدام کند و در مورد آلودگی سایر محموله ها مطمئن شود.

  شرایط حمل کالای پر‌خطر در هوا

کالاهای خطرناک نباید توسط هواپیمایی مسافربری یا هواپیمایی که دارای خدمه پرواز است حمل شود، مگر اینکه بر اساس قوانین و قواعد فنی مجاز شده باشد. اگر هر نوع آلودگی ناشی از نشتی حمل کالای پر خطر در هواپیما دیده شود باید بلافاصله رفع شود  و درصورتی‌که آلودگی مربوط به مواد رادیواکتیو باشد، باید هواپیما بلافاصله خارج از سرویس شود تا میزان آلودگی رادیواکتیو طبق «سند 9284» به حد قابل قبول برسد. کالاهای پرخطر باید به‌طور مجزا از سایر کالاها در هواپیما حمل شود.

بسته‌های سمی و مواد مسری باید بر اساس قواعد فنی در هواپیما انباشته شوند و مواد رادیواکتیو جدا از اشخاص، حیوانات زنده و فیلم عکاسی استفاده‌نشده قرارگیرند. وقتی مواد و کالاهای پرخطر در هواپیما بارگیری شد، شرکت هواپیمایی مربوطه موظف است این مواد را از صدمات و هر نوع حرکتی که باعث خرابی محموله می‌شود، حفظ و نگهداری کند.

در مورد بسته‌هایی که دارای مواد رادیواکتیو هستند، این حفاظت باید اطمینان از جدایی ذکرشده در بالا را نیز شامل شود. به‌جز در مواردی که در «سند 9284» ذکر شده است، هر نوع بارگیری کالاهای پرخطر در هواپیماهای صرفا باربری باید به گونه‌ای صورت گیرد که تحت نظر پرسنل مسئول باشد و نگهداری از آن از نظر اندازه ، وزن و جدایی نسبت به سایر بارها مد نظر قرار گیرد.

قوانین حمل کالاهای پرخطر

اپراتور شرکت هواپیمایی که کالای پرخطر حمل می‌کند باید قبل از خروج هواپیما، اطلاعات لازم را در این مورد به صورت کتبی، همانطور که در «سند 9284» ذکر شده به سرخلبان پرواز ارائه دهد.
اپراتور شرکت هواپیمایی که کالای پرخطر حمل می‌کند، باید این اطلاعات را در کتابچه دستی عملیاتی ارائه دهد، به طوری که خدمه پروازی وظیفه و مسئولیت خود را در هنگام حمل کالای پرخطر بدانند و با دستورالعمل لازم هنگام وقوع وضعیت اضطراری ناشی از این مواد پرخطر را معرفی کنند. همه کشورهای طرف قرارداد در این رابطه باید اطلاعات لازم در مورد حمل کالای پرخطر و ممنوع بودن حمل آن با هواپیما را به مسافران ارائه دهند.

در هنگام وقوع سانحه برای هواپیمای در حال پرواز، سرخلبان باید در اولین فرصت ممکن، واحد مراقبت پرواز و مسئولان فرودگاهی را در مورد وجود کالای پرخطر در هواپیما به نحوی که در «سند 9284» ذکر شده آگاه کند.

هنگام وقوع رویدادهای مختلف (سانحه و حادثه جدی)، در صورت درگیر شدن بار مواد کالای پرخطر، اپراتور شرکت هواپیمایی باری حمل‌کننده کالا باید توسط سرخلبان، اطلاعات را بدون تاخیر و به صورت کتبی به مسئولان خدمات وضعیت اضطراری سوانح و حوادث کالاهای خطرناک ارائه دهد. علاوه بر آن، اپراتور شرکت هواپیمایی باید این اطلاعات را به مسئولان کشوری شرکت مربوطه و کشوری که حادثه در آنجا روی داده است،  اطلاع دهد.

اقلام و مواد پرخطر ممنوعه در کیف دستی مسافران برای ورود به هواپیما

مواد مخرب: جیوه و باتری ماشین.
مواد منفجره: چاشنی‌ها، فتیله‌های مواد‌منفجره، نارنجک‌ها، مین‌ها و مواد‌منفجره.
مایعات قابل اشتعال: گازوئیل و متانول.
جامدات قابل‌اشتعال و مواد واکنشی: منیزیم، روشن‌کننده‌های آتش، وسایل آتش‌بازی و منورها.
گازها: پروپان، بوتان.
اکسیدکننده‌ها و پروکسید‌های آلی: سفیدکننده ها و جعبه ابزار ماشین.
مواد رادیواکتیو: ایزوتوپ‌های تجاری و دارویی.
مواد سمی و سرایت‌کننده: سموم کشنده و خون آلوده.
سایر مواد: اجزای سیستم سوخت وسایل نقلیه که حاوی سوخت باشند.

طبقه‌بندی اقلام ممنوعه و پر خطر در هواپیما

برای حمل اقلام ممنوعه و نحوه مواجهه با آنها به روش‌های زیر عمل می‌شود:

- حمل شیء مورد‌نظر در کیف دستی مسافر، مگر این‌که ایمنی پرواز را به مخاطره اندازد.
- ضبط شیء و نابود کردن آن به طور صحیح.
- ضبط شیء و نگهداری آن در انبار توسط مقامات فرودگاه یا اپراتور هواپیمایی برای بازگرداندن به مسافر.
- جابه‌جایی و بسته‌بندی صحیح و انتقال به انبار هواپیما برای بازگرداندن به مسافر در مقصد.

به منظور شناسایی اقلام ممنوعه می‌توان آن‌ها را به پنج گروه طبقه‌بندی کرد:

1 - سلاح‌های گرم، تفنگ و جنگ‌افزار: تفنگ‌های بادی ساچمه‌ای و گلوله‌ای، سلاح‌های گرم، ابزارآلات کشتار حیوانات، منجنیق‌ها، قطعات سلاح‌های گرم به‌جز تجهیزات تلسکوپی، کمان‌های تفنگی، نیزه، تفنگ‌های ناخنی و پیچی صنعتی، روشن‌کننده‌های شبیه سلاح گرم، سلاح‌های گرم تقلبی، تفنگ‌های منور و استارتر، تجهیزات شوک‌دهنده و بی‌حس‌کننده و تحریک‌کننده دامی و تفنگ‌های اسباب‌بازی.

2 - سلاح‌های قابل نشانه‌گیری و نوک‌تیز: تبر و تبرچه، تیرها و پیکان، چنگک، نیزه‌ها و تفنگ‌های نیزه‌ای، یخ‌شکن و کلنگ، اسکیت روی یخ، چاقوی ضامن‌دار، چاقو و ساطور، تیغ و برنده‌های بدون ایمنی، شمشیر چاقوی جراحی، قیچی، عصای اسکی و پیاده‌رو، اجسام پرتاب‌شدنی و ابزاری که بتوان به‌عنوان سلاح به کار برد.

3 - ابزار بدون‌نوک یا کند: انواع چوب بیلیارد، سافت‌بال، بیلیارد، گلف، کریکت و هاکی، انواع باتوم، چماق ثابت یا قابل‌ارتجاع، قلاب ماهیگیری، پاروی کایاک و قایق‌های کوچک، تجهیزات ورزش‌های رزمی (پنجه بکس، گرز، چماق، خرمن‌کوب برنج، مته، کوباتن، کوباسات و اسکیت بورد).

4 - مواد منفجره و قابل اشتعال: اسپری رنگ، مشروبات با بیش از ۸۰ درصد الکل، مهمات، کلاهک موشک، چاشنی و فتیله‌ها، تجهیزات انفجاری، وسایل آتش‌بازی، سوخت قابل‌اشتعال (بنزین، گازوئیل، مایع روشن‌کننده، الکل، اتانول، گاز و گپسول گاز، بوتان، پروپان، استیلن، اکسیژن با حجم بالا)، انواع نارنجک، مین‌ها و منابع قابل‌انفجار، کبریت‌های فاقد‌ایمنی، تجهیزات انفجاری جعلی، انواع گاز اشک‌آور و دودزا، تربانتین و تینر رنگ.

5 - مواد سمی و شیمیایی: اسیدها و مواد قلیایی (باتری‌های مرطوب قابل نشت)، مواد خورنده (جیوه و کلرین)، اسپری ناتوان‌کننده (گاز اشک‌آور و اسپری فلفل)، خاموش‌کننده‌های آتش، مواد بیولوژیکی خطرزا (خون آلوده، باکتری و ویروس)، مواد خوداشتعال یا احتراق، سموم، مواد رادیواکتیو (ایزوتوپ‌های تجاری و دارویی).

6 - سایر اشیای ممنوعه با درصد ریسک: برخی اقلام برای اقدام به عملیات مداخله جویانه می‌تواند به کار رود که توسط بعضی کشورها به فهرست اقلام ممنوعه اضافه شده است و نباید در کیف دستی یا کابین هواپیما حمل شود. در ‌بطری باز‌کن، سوزن‌های تزریق فاقد نسخه پزشک، سوزن خیاطی، چاقو و قیچی‌های با لبه تیز کمتر از ۶ سانتی‌متر، کارد و چنگال فلزی و انواع تیغ‌ها.

 

 

 بسته بندی و حمل کالای خطرناک در پروا تجارت شرق                                                 

 

 

کالاهای خطرناک:

همه چیز در مورد کالای خطرناک :

امروزه جابجایی کالاها کمک بزرگی به پیشرفت و تولیدات در کشورها نموده است.روزانه هزاران کالا از یک کشور به کشور

دیگر و از یک قاره به قاره ی دیگر منتقل می شود.

ولی موردی وجود دارد و آن هم ارسال کالاهایی است که وجود آن بدون بسته بندی خاص ، شاید برای مسافرین خطرناک

باشد.بله به این کالا ها کالای خطرناک می گوییم.

این کالا ها دارای 9 کلاس هستند که با سرچ ساده در اینترنت ، کلاس ها و اقسام آنرا راحت می توانید بشناسید.

ولی به صورت اجمالی اسامی این کلاس ها را ذکر می کنیم.

1- مواد منفجره

2-گازها

3-مایعات قابل اشتعال

4-مواد جامد و قابل اشتعال

5-مواد اکسنده

6-مواد سمی و عفونی

7-مواد رادیو اکتیو

8-مواد خورنده

9-متفرقه

اصطلاحاتی که در مورد کالاهای خطرناک به کار می روند؟

(1) UN NO  شماره سازمان ملل : یک شماره 4 رقمی است که سازمان  ملل به کالاهای خطرناک مختلف اختصاص داده ، تا

بوسیله ی آن بتوانیم به ماهیت کالای خطرناک پی ببریم.

(2) PSN نام صحیح کالای ارسالی : نام استاندارد یا همان نام تجاری کالای خطرناک

(3) کلاسها /دسته بندی : همانطور که قبلا اشاره کردیم کالای خطرناک از 9 کلاس تشکیل شده که این کلاس ها براساس

خطری که دارند تفکیک می شوند.

(4) Packing group  (گروه بسته بندی) : کالاهای خطرناک براساس میزان خطری که دارند باید بسته بندی شوند و براساس

نوع خطری که دارند گروه بسته بندی به 3 گروه تقسیم می شود.

گروه 1: برای بسته بندی کالای خیلی خطرناک

گروه 2 : برای بسته بندی کالاهای با میزان خطر متوسط

گروه 3: برای بسته بندی کالاهایی با خطر کم 

تفاوت بین مواد خطرناک و کالای خطرناک ؟؟

فرقی با هم ندارند ، مواد خطرناک یک اصطلاح داخلی است و کالای خطرناک یک اصطلاح بین المللی است.

دانلود فرم های کالای خطرناک  

به برخی از نمونه های کالای خطرناک اشاره داریم:

اگر بدانید خیلی از مواد مشترک در زندگی روزانه ما هم کاربرد دارند تعجب خواهید کرد.

برای مثال : یک مخزن هلیوم برای دمیدن بالن یا یک مخزن پروپان برای روشن کردن کوره از مایعات قابل اشتعال هم میتوان

به  پاک کننده های رنگ و پاک کننده های رایج ناخن اشاره کرد.کالاهای خطرناک زیادی وجود دارد  که در منزل ها نیز یافت

می شود.

قوانین و مقررات چگونگی بسته بندی این مواد را کنترل می کند ؟

قوانین تعیین می کند چه مقدار مواد در چه نوع ظرفی  و به چه شکلی بسته بندی شود.همچنین مدارک لازم همراه با دستور

العمل ها باید همراه کالا باشد تا در صورت نیاز به آن رجوع کنیم.

برای مشاهده برچسب های لازم بر روی بسته بندی روی عکس زیر کلیک کنید.

 

میتوانید ظروف بسته بندی را از اینجا مشاهده کنید.

 

اگر می خواهید کالای خطرناک خود را بسته بندی و حمل کنید به صدور گواهینامه لازم احتیاج دارید.اگر شرکت تولید کننده ،

کالایی که تولید یا تامین می کند جزو کالای خطرناک محسوب شود، باید قبل از انتقال ، فرم های مربوطه را به صورت دقیق

پر کند.فرم فرستنده توسط سازنده و یا تامین کننده پر می شود که این فرم مهم ترین سند در حمل کالای خطرناک است و

دقیقا مشخص می کند که :

- کالای مربوطه چقدر خطرناک است ؟ 

- چگونه بسته بندی شود ؟

- چه برچسب هایی استفاده شود؟

- چگونه باید حمل شود ؟

درپایین نمونه ای از فرم پر شده رو ملاحظه می کنید.

این که شما با کالاهای خطرناک ، برچسب ها و فرم های مربوطه آشنا شدید خیلی عالی است ، اما کافی نیست .

قصد داریم توضیح دهیم که ایم کالاها چگونه و در چه شرایطی می توانند کنار هم حمل شوند.اینجا یک جدول برای کشف آن وجود دارد.

نقاط زرد نشان می دهد که کلاس ها میتواند همراه با برخی از محدودیت ها کنارهم قرار بگیرند.

نقاط سبز نشان می دهد که کلاس ها می توانند کنار هم حمل شود.

نقاط قرمز نشان می دهد که کلاس ها تحت هیچ شرایطی نباید کنار هم قرار بگیرند و کنار هم قرار گرفتن آنها می تواند فاجعه بار باشد.

 

حمل کالای خطرناک فرآیند پیچیده ای است که شامل هزاران قوانین و مقررات است. مقاله زیر به حقایقی در مورد کالای

خطرناک اشاره میکند که شاید شما ندانید:

1-آیا می دانستید که عطر ، لاک و چسب ها کالای خطرناک محسوب می شوند .تقریبا تمامی صنعت ها به نوعی درگیر مواد

خطرناک هستند .

2- کالاهایی که از آنها به نام کالای خطرناک یاد می شوند شامل هزاران اقلام هست مانند : باتری ها ، کیسه های هوا ، زغال

چوب ،چسب ها ، اسپری ها ، دماسنج ، یخ خشک ، نوشیدنی های الکلی و .....

3- روزانه 1/4 میلیون محموله خطرناک وجود دارد که 94 درصد آن  از طریق بزرگراه ها جا به جا می شود.

4- از هر پنج تن کالا که توسط هواپیما ، کشتی و کامیون جابجا می شود ، یک تن آن خطرناک است.

5- سه میلیارد تن کالای خطرناک توسط حامل های تجاری هرساله در ایالت متحده جابجا می شود.

6-بین (DOT)  وزارت حمل ، و (FAA) اداره هواپیما فدرال و (DOD) وزارت دفاع ، به معنای واقعی کلمه ، هزاران مقررات

مربوط به حمل کالای خطرناک وجود دارد.

7-باتری های لیتیومی  اگر آسیب دیده باشند می توانند منجر به آتش سوزی و انفجار شود .بنابراین ریسک ، به خصوص در

هواپیما ، باعث افزایش مقررات حمل و نقل باتری لیتیومی شده است.

8- برآورد شده است که تولید باطری های لیتیومی بین سال های 2000 تا 2020  بیش از 1600درصد افزایش خواهد یافت. 

9-در ایالت متحده وقتی یک کامیون ، کالای خطرناک حمل می کند باید جلو و عقب و کناره های کامیون پلاک داشته باشد.

انتقال کالای خطرناک در پروا تجارت:

پروا تجارت شرق قادر به انتقال  مطمین هر 9 کلاس از کالای خطرناک به صورت هوایی ، دریا و جاده می باشد.

کارکنان متخصص و آموزش دیده ما از استانداردهای دقیق برای اطمینان از سلامت و ایمنی کارکنان و عموم مردم پیروی

می کنند.و اگر محدودیت های خاصی برای ارسال هوایی باشد از طریق دریا یا جاده ارسال می کنند.

چرا پروا تجارت شرق را انتخاب کنید؟

- ما به طور کامل گواهینامه های لازم و مطابق با یاتا را برای حمل کالای خطرناک از راه های مختلف دارا می باشیم.

-ما بالای 15 سال تجربه موفق در حمل کالای خطرناک داریم.

-کارمندان ما کاملا گزینشی هستند و همگی دارای گواهینامه معتبر آموزشی برای خدمت رسانی به مشتریان می باشند.

خدمات حمل و نقل کالای خطرناک در پروا تجارت :

-حمل و نقل

-بسته بندی

-برچسب گذاری

-تهیه سند

-مشاوره​

-ترخیص کالا از گمرک و ترابری حمل و نقل بین المللی

 

-مواد شیمیایی به صورت فله ای یا جزیی

-سوخت (بنزین یا دیزل)

-نفت خام

-کودهای شیمیایی

-روان کننده ها

-گازها

-نیترات آمونیاک

-مایعات و جامدات قابل اشتعال

-مواد اکسید کننده

-مواد خورنده

-پراکسیدهای آلی

ايمني در حمل و نقل دریایی مواد خطرناک شيميایی

 

ايمني در حمل و نقل دریایی مواد خطرناک شيميایی

سرکار خانم مهندس مريم رسولی، كارشناسی ارشد شيمی دريا

 

چکیده

حمل و نقل مواد شیمیایی، محصولات، ضایعات و مواد بینابینی مهمترین بخش چرخه حیات یک محصول می‌باشد؛ در حمل و نقل این مواد از طریق محورهای هوایی، زمینی، دریایی و یا خطوط انتقال، از زمان بارگیری مواد شیمیایی تا حمل و نقل و تخلیه مواد مذکور به مقصد، همواره خطرات مختلفی بر این فرآیند حاکم است. امروزه 90 درصد تجارت بین‌المللی از طریق دریا و از مسیر بنادر کشورها انجام می‌شود. این تجارت از طریق حمل و نقل دریایی و توسط بیش از 92 هزار کشتی اقیانوس پیما و بیش از یک میلیون و دویست هزار دریانورد و 6500 بندر و پایانه نفتی و غیر نفتی در سطح بین‌المللی انجام می‌گیرد. با پیشرفت صنعت و تکنولوژی، بیش از 50 درصد از حمل و نقل فرآورده‌های مایع و گازی توسط راه‌های آبی انجام می‌پذیرد. اصولا واژه کالای خطرناک به مواد نفتی، سمی، شیمیایی، گازها به صورت فله، کالاهای فله خشک دارای مواد سمی بسته‌بندی شده اطلاق می‌گردد. ايمني حمل و نقل و نگهداری کالاهای خطرناک در بنادر به عنوان یک اصل اساسی مورد تاکید تمام سازمان‌ها و ارگان‌های دریایی است. این مقاله به بررسی حمل و نقل مواد خطرناک در بنادر و کنوانسیون‌های زير: ضمیمه دوم مارپل (MARPOL): مقررات کنترل آلودگی مواد مایع سمی به صورت فله، ضمیمه سوم مارپل: (MARPOL): مقررات جلوگیری از آلودگی مواد مضر بسته‌بندی شده در ارتباط با کد بین‌المللی کالاهای خطرناک دریایی IMDGE CODE)) و پروتکل بین‌المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی مواد سمی و خطرناک (OPRC-HNS, 2000)، و فصل هفتم کنوانسیون سولاس (SOLAS) که توسط آیمو تدوین گردیده است می‌پردازد.

كلمات كليدي: حمل و نقل دریایی، مواد خطرناک،کنوانسیون‌های بین‌المللی، بنادر

 

مقدمه

امروزه با پيشرفت صنعت و تکنولوژي، بيش از 50 درصد از حمل و نقل فرآورده‌هاي مايع و گازي توسط راه‌هاي آبي صورت مي‌گيرد. منطقه استراتژيک خاورميانه در توليد انرژي جهان سهم بسزايي دارد و بخش عمده‌اي از منابع نفت و 38 درصد منابع گاز جهان را توليد مي‌کند. با وجود بيش از 125 سکوهاي نفتي فعال در منطقه، 70 هزار ميليارد متر مکعب ذخاير گازي،  ذخاير نفت منطقه تقريبا 000,740 ميليون بشکه،  17 ميليون بشکه در روز توليد روزانه نفت در منطقه و صادرات بيش از 14 ميليون بشکه در روز از طريق دريا، ميزان صادرات مواد شيميايي مايع و گازي کشور با حجمي معادلMT  ٠٠٠,٤١٦,١٠ در سال،  پيش‌بيني مي‌شود که حجم صادرات اين مواد تا سال ٢٠١٠ ميلادي به ميزاني معادلMT  ٠٠٠,٧٥٣,٢٤ خواهد رسيد و جابجايي کالا بين بنادر حاشيه خليج فارس به کشورهاي حاشيه درياي خزر، باعث افزايش تردد شناورها و به تبع آن افزايش آلودگي‌هاي نفتي و شيميايي مي‌گردد.

مجموع حجم تجارت مواد شیمیایی در سال 2006 میلادی به میزان 9/154 میلیون تن بوده است. با توجه به آمار رشد حجم تجارت با نرخ 7/2 درصد، اين ميزان به حجم 3/159میلیون تن در سال 2007 میلادی رسید. در حال حاضر چشم‌انداز بازار تقاضا و تجارت مواد شیمیایی همچنان مثبت و مطلوب است. در فاصله سال‌های 2008تا 2011 میلادی ادامه روند صعودی حجم تجارت مورد انتظار می‌باشد. این حجم برای سال 2009 به میزان 4/171 و برای سال 2011 میلادی به میزان 8/181میلیون تن پیش‌بینی می‌گردد. شاخص‌ترين حوادث شيميايي در سال‌هاي 2000 لغايت 2007 به شرح جدول 1 مي‌باشد.[1و5 ]

 

جدول 1- شاخص‌ترین حوادث شیمیایی بین سال‌های  2007-2000

 

تاریخ حادثه	اسم کشتی	موقعیت	HNS	رفتار و موقعیت آلودگی
اکتبر 2001	NORMA	برزیل	نفتا	شناور / تبخیر
جولای 2002	IRINA 2	گینه	روغن پالم	شناور
آگوست 2002	BOW EAGLE	فرانسه/انگلستان	اتیل استات	شناور/ انحلال/ تبخیر
دسامبر 2002	METIN K	ترکیه	اسید سولفوریک	غوطه ور / انحلال
ژوئن 2003	JAMBO	انگلستان	ترکیبات مس و کادمیم	غوطه‌ور
ژانویه 2004	METIN KA	عمان	اتانول	شناور/ انحلال
ژانویه 2004	PANAM	ایتالیا	بنزن	شناور / تبخیر
ژوئن 2004	ENA2	آلمان	اسید سولفوریک	غوطه ور/ انحلال
آگوست 2004	GOLDEN	مصر	اسید سولفوریک	غوطه ور/ انحلال
آگوست 2005	MGM 3030	آمریکا	اسید سولفوریک	غوطه ور/ انحلال

 

حمل و نقل مواد و زائدات شیمیایی

مواد و زائدات شیمیایی در طبقه‌بندی مواد خطرناک قرار دارند. نظارت و کنترل کافی مواد شیمیایی و دیگر مواد زائد خطرناک، یکی از مسايل عمده محیط زیست در دهه 1980بوده است و امروزه نیز با دقت و جدیت پیگیری می‌شود. نگهداری، حمل و نقل و جابجایی نامناسب و بدون رعایت ضوابط زیست محیطی، مشکلات عدیده ای را برای سلامت انسان و دیگر موجودات ایجاد می‌نماید و خطرات جبران ناپذیری را برای محیط زیست به دنبال خواهد داشت.

در کشورهای در حال توسعه و رشد صنعتی، نیاز به اعمال برنامه‌های مدیریتی پسماندهای شیمیایی و خطرناک وجود دارد. ژاپن اولین کشوری بود که در خصوص کنترل مواد خطرناک زائد اقدام نمود. حادثه سال 1960در خلیج میناماتا و رودخانه آگانو در نیگاتا در ژاپن ناشی از مصرف ماهی آلوده به متیل مرکوری و مرگ تعدادی از انسان‌ها، همچنین مصرف آب و برنج آلوده به کادمیوم در همان محل و ایجاد بیماری‌های کلیوی و عوارض استخوانی دردناک، حادثه انگلستان در فوریه سال 1972 در میدلند به دلیل وجود بشکه‌های نمک سیانور، فاش شدن دفع 300 تن فنل در 20 مارس 1991 توسط مسوولین شرکت تولیدات بوسان کره جنوبی به رودخانه ناکتونگ (تامین کننده شهر ده میلیون نفری،در منطقه اولسان-اونسان کره جنوبی) و ایجاد عوارض عصبی، همگی از حواث ناگواری هستند که در اثر دفع غیر بهداشتی پسماندهای شیمیایی به وجود آمده‌اند. با توجه به مشکلات ناشی از مواد زايد شیمیایی و خطرناک، تدوین استراتژی‌های کنترل، خصوصا در بندرگاه‌ها که مکان مبادلات تجاری با کشورهای مختلف می‌باشد و بکارگیری یک سیستم مدیریتی ملی در نگهداری و حمل و نقل این گروه از مواد حايز اهمیت است.

اعمال برنامه‌های کنترل مواد زايد هزینه‌هایی در بر دارد که 10تا 100 برابر کمتر از هزینه‌های زدایش و پاکسازی این آلودگی‌ها از محیط زیست پس از ورود آن به محیط می‌باشد. هر سیستم مدیریت کنترل پسماندهای شیمیایی، برای دستیابی به موفقیت نیازمند قوانین و آیین‌نامه‌ها، ابزار و تسهیلات مناسب برای بازیافت، تصفیه و دفع مناسب پسماندهای خطرناک وتدوین برنامه‌های آموزشی برای مدیران، بهره‌بردارن و کارگران است. نکات قابل توجه در یک سیستم مدیریت پسماندهای شیمیایی و خطرناک عبارتند از: تعیین وضعیت موجود و کمیت پسماند، تدوین استراتژی ملی مدیریت پسماندهای شیمیایی و خطرناک، مدیریت در تولید، جمع‌آوری، نگهداری و حمل ونقل، هماهنگی بین مسوولین واحدهای تولید، نگهدارنده، جمع‌آوری، حمل و نقل، تصفیه و دفع نهایی پسماند شیمیایی و خطرناک ابتدا باید تعریف مشخصی از مواد زايد خطرناک و شیمیایی ارايه نمود.

 

تعریف مواد زايد خطرناک در قوانین زیست محیطی

در بین تعاریف مختلف، اولین تعریفی که در قالب قانون به مواد شیمیایی خطرناک اشاره نمود، قانون فدرال کنترل آلودگی آب است که درآن 129 آلاینده سمی معرفی شدند. اقدامات لازم در جهت کاهش خطرات مربوط به پسماندهای شیمیایی و تلاش برای کاستن از هزینه دفع آنها و نیز وضع مقررات مناسب برای ایمنی کار، نگهداری، برچسب‌زنی و انتقال برون مرزی این مواد حايز اهمیت است. باید به منظور برخورد با سوانح ناشی از مواد زايد شیمیایی نسبت به تشکیل مراکز مقابله در شرایط اضطراری اقدام نمود.همه پرسنلی که در بخش های جابجایی مواد زايد شیمیایی سمی دخالت دارند باید از خطرات و زیان‌های پنهان این مواد به خوبی آگاه باشند. کار جابجایی این مواد نباید به افراد غیر اگاه داده شود مگر آنکه از تخصص لازم برخوردار باشند.

همچنین کارکنان به طور مداوم زیر نظر پزشکان و متخصصان محیط زیست تحت کنترل و معاینه باشند. مواد زايد شیمیایی و سمی باید تا لحظه حمل برای تصفیه و یا دفع نهایی بدون هیچ خطری حفظ و نگهداری گردند. نگهداری مواد در مخازن و یا ظروف انجام می‌گیرد. در صورتی که مواد شیمیایی سمی در ظروف نگهداری شوند، حمل و نقل آنها ساده‌تر خواهد بود. ظروف باید در مقابل آسیب دیدگی، نشت، خوردگی، تحمل فشار در حین حمل و نقل و واژگون شدن مقاوم بوده و امکان حمل مطلوب آنها توسط کارگران وجود داشته باشد. در نگهداری مواد زايد قابل اشتعال با میل ترکیبی زیاد، رعایت مواردی همچون حداقل فاصله 15متر از محل تاسیسات، دوری از منابع احتراق یا واکنش و نصب علايم هشدار دهنده بسیار ضروری است.

بر اساس مقررات ویژه نگهداری، مواد ناسازگار با یکدیگر نباید با هم مخلوط و یا در کنار هم قرار داده شوند. بر روی ظروف نگهداری باید تاریخ ورود مواد زايد به ظرف با رنگ‌های پاک نشدنی ثبت گردد تا بازرسان به راحتی بتوانند ظروف نگهداری شده بیش از 90 روز را شناسایی نمایند. ظروف باید در ردیف‌های 2تایی و حداکثر به ارتفاع 2 بشکه روی هم و روی پالت‌هایی قرار گیرند که حداقل بین آنها 76 سانتیمتر برای بازرسی فاصله باشد. همچنین باید ظروف با برچسبی مناسب که روی آن نام و مشخصات محموله و تولید کننده آن شماره بارنامه، کشور تولید کننده، تاریخ شروع تجمع و شماره ماده زايد بر اساس دستورالعمل‌های کشوری و یا بین‌المللی درج شده است، مشخص گردند. نگهداری پسماندها قبل از بازیافت یا دفع، نباید در محل به حدی باشد که موجبات بروز خطر را فراهم آورد. در مورد برخی از مواد، مقدار قابل تجمع دارای محدودیت قانونی است و بر اساس مقررات تعیین می‌گردند. با انفجار حدود 600 ظرف بزرگ حاوی کلرات سدیم (29/5 تن)، توجه فراوانی به مساله نگهداری مواد شیمیایی قبل از مصرف و یا دفع شد.

گاهی انبار کردن جداگانه پسماندهای سمی برای کمک به ایمنی توصیه می‌شود. اختلاط یک پسماند سمی و یا مواد غیر سمی دیگر، باعث افزایش هزینه‌ها می‌گردد. این امر مانند حلال‌های کلردار صادق است. اختلاط بی‌فنیل‌های پلی‌کلره (PCBs) با روغن‌های زايد بسیار خطرناک است و بخارات سمی تولید می‌کند. پسماندهای شیمیایی خطرناک در زمره مواد زايد خطرناک بوده و نگهداری، جابجایی، نقل و انتقال و دفع آنها باید تحت ضوابط خاص بین المللی و یا ملی صورت گیرد. عدم رعایت ضوابط فوق می‌تواند منجر به حوادث و سوانح جبران ناپذیر گردد.

سلامت انسان و حفظ محیط زیست، از جمله اهداف مدیریت پسماندهای شیمیایی است. تشکیل مدیریت پسماندهای شیمیایی بسیار ضروری است. در مدیریت پسماندهای شیمیایی استفاده از تجارب دیگر کشورها، بهداشت و ایمنی کارکنان و ملاحظات زیست‌ محیطی مد نظر است. بنادر فقط باید آن دسته از پسماندهای شیمیایی را که در ظروف مناسب و استاندارد ذخیره شده و دارای هویت و برچسب لازم می باشد، لذا لازم است پروتکل روشنی از ضوابط لازم برای نگهداری پسماندهای شیمیایی در اختیار صنایع و سازمان‌های مرتبط قرار دهند. در جریان حمل و نقل از راه جاده، خط آهن یا دریا، پسماندهای شیمیایی در معرض حوادث و سوانح احتمالی قرار دارند. برای مقابله با حوادث سیستم‌های کامل و مناسبی باید پیش‌بینی گردد. پارلمان اروپا تاکید دارد بر روی تمام پسماندهای شیمیایی و سمی که باید کد بریتانیایی  HAZCHEMنصب گردد. در آمریکا انجمن شیمیدانان یک سیستم تلفن مجانی به منظور مرتبط کردن 24 ساعته متقاضیان با مرکز مقابله با حوادث شیمیایی در شهر هارول، مسوولیت انجام این امر را از طریق شبکه رایانه‌ای اطلاعات شیمیایی (CHEM DATA) عهده‌دار است. در آمریکا کلیه کارکنان امور حمل و نقل پسماندهای شیمیایی، دوره‌های مختلف آموزشی را جهت به هنگام نمودن فعالیت‌ها می‌گذرانند. انتقال پسماندها از طریق دریا موضوع مقررات جدیدی است که توسط سازمان بین‌المللی دریانوردی آیمو در سال 1983 منتشر شده است. این مقررات بر کالاهای خطرناک (مواد شیمیایی خالص و پسماندهای شیمیایی) که در دسته‌بندی‌ها، جعبه‌ها، مخازن، تانک‌های قابل حمل، خودروهای مجهز به تانک، کانتینرهای مخصوص و سایر وسايل، حمل و نقل می‌شوند وضع شده است. بعضی از بنادر مقررات مفصل و مخصوص به خود را در مورد حمل و نقل کالاهای خطرناک معمول مي‌دارند. نکات قابل توجه در زمینه مدیریت پسماندهای شیمیایی به شرح زیر بیان می‌گردد:

 

1-     به هنگام نگهداری و انتقال پسماندهای شیمیایی باید ضوابط بین‌المللی و یا حداقل کشوری را رعایت نمود.

2-     در ساختار مدیریتی، باید مدیریتی تحت عنوان مدیریت پسماندهای شیمیایی تشکیل شود

3-   فضاهایی که به امر نگهداری پسماندهای شیمیایی اختصاص می‌یابد از کالاها و مواد اثرپذیر فاصله لازم را داشته باشند. برخی از مواد با هم نامتجانس هستند و نباید در کنار یکدیگر قرار داده شوند.

4-     پلاکاردها و تابلوهای هشدار دهنده به تعداد کافی در محل‌های مناسب نصب باشد.

5-   مکان مذکور به وسایل ایمنی (وسایل اطفاي حریق، مواد سم‌زدا و خنثی کننده باز یا اسید، سیستم آژیر خطر، منابع آب کافی، تجهیزات شستشو، تهویه مناسب، کنترل دما و فشار، مواد مقابله کننده، وسایل کمک‌های اولیه و داروهای ضد مسمومیت و ...) مجهز باشد.

6-     ظروف مناسب، مقاوم و بدون نشت و مطابلق با استانداردهای ملی و بین‌المللی و دارای هویت و برچسب استاندارد را نگهداری نمایند.

7-     وسایل لازم جهت نقل و انتقال ایمن ظروف به داخل کامیون‌ها و وسایل حمل بار وجود داشته باشد.

8-     محل نگهداری دارای طراحی مناسب بوده و در ساخت آن از مصالح مقاوم در مقابل خوردگی و نشت مواد شیمیایی استفاده شده باشد.

9-     ظروف حاوی مواد شیمیایی خطرناک و قابل انفجار و احتراق روی هم انباشته نشده و تحت فشار قرار نگیرند.

10- کف محل استقرار ظرف حاوی پسماندهای شیمیایی، قابل شستشو و، به منظور جلوگیری از منابع آب زیرزمینی و ساحلی دارای شبکه زهکش باشد. پساب حاصل از زهکشی به تصفیه خانه منتقل گردد.

11- وسایل حفاظت فردی (ماسک‌های فیلتردار، دستکش، لباس و کلاه ایمنی، لباس و دستکش نسوز و....)

12- سیستم تله مترینگ و کنترل از راه دور به امنیت محل بیشتر کمک می‌کند.

13- مکان مذکور در مقابل طوفان‌ها، امواج ساحل و ورود آب‌های ناشی از بارندگی و یا مد دریا ایمن باشد.

14- سنجش آلودگی، نشت، دما و دیگر پارامترهای مرتبط

15- آشنایی و آموزش پرسنل با مقررات و مقابله با حوادث

 

16- نصب برچسب مناسب روی ظرف حاوی پسماندهای شیمیایی، اهمیت فوق العاده‌ای دارد و باید در اولین مرحله مدیریت پسماندها یعنی در نقطه تولید و انبارسازی آنها به انجام رسد. جزيیات قابل ذکر در برچسب بستگی دارد به ترتیب و روش مورد نظر برای رفتار با پسماندها، ولی حداقل باید زیان‌های خاص مربوط به پسماند در آن قید شود. نصب برچسب مناسب می‌تواند مانع وقوع بسیاری از مسایل شود، به حفظ منابع با ارزش کمک کند و مهمتر از همه، امکان عملکرد بی‌خطر و ایمن با پسماندهای شیمیایی را در جریان مدیریت پسماندها فراهم آورد. خودداری از بر چسب‌زنی نامربوط و نامناسب روی ظرف حاوی پسماند می‌تواند عواقبي را به‌دنبال داشته باشد:

 

- در این شرايط ممکن است بشکه‌های پسماندهای شیمیایی متفاوت و ناسازگار با هم در یک جا انبار شوند و یا با هم دفع شوند. اگر این ظروف در هر یک از مراحل دچار خرابی شوند، اختلال مواد نامتجانس می‌تواند به بروز واکنش‌های شیمیایی شدید و تولید گازهای قابل اشتعال و سمی شود و سلامت کارکنان را به خطر افکند.

- باز کردن عمدی یا بیرون ریختن تصادفی پسماندهای که برچسب مناسب ندارد می‌تواند خطر تماس کارگران با مواد بسیار سمی یا خورنده را در برداشته باشد. ممکن است ظرف حاوی پسماند به دلیل وجود مواد فرار یا وقوع واکنش‌های شیمیایی مولد گاز، بدون اطلاع کارگران، از درون تحت فشار قرار داشته باشد.

- بر چسب نامناسب، می‌تواند در جریان تصفیه پسماندها نیز مسايل جدی‌تر را سبب شود. اختلاط برخی حلال‌ها با یکدیگر، سبب تسریع در تبخیر آنها می‌شود. اگر وجود این حلال‌ها به وسیله برچسب مشخص نشده باشد، ممکن است محصول فرآیند بازیافت حلال، کاملا با محصول مورد انتظار متفاوت باشد.

 

مدیریت پسماندهای زیانبار

هر سیستم مدیریت کنترل پسماندهای شیمیایی، برای دستیابی به موفقیت نیازمند قوانین و آیین‌نامه‌ها، ابزارهاي تسهیلات مناسب برای بازیافت، تصفیه و دفع مناسب پسماندهای خطرناک و تدوین برنامه‌های آموزشی برای مدیران دولتی و خصوصی، بهره‌برداران و کارگران است. نکات قابل توجه در یک سیستم مدیریت پسماندهای شیمیایی و خطرناک عبارتند از: تعیین وضعیت موجود و کمیت پسماند، تدوین استراتژی ملی مدیریت پسماندهای شیمیایی و خطرناک، مدیریت در تولید، جمع‌آوری، نگهداری و حمل و نقل، هماهنگی بین مسوولین واحدهای تولید، نگهدارنده، جمع‌آوری، حمل و نقل، تصفیه و دفع نهایی پسماند شیمیایی است. برای اعمال مدیریت صحیح پسماندهای شیمیایی و خطرناک، ابتدا باید تعریف مشخصی از مواد زايد خطرناک و شیمیایی ارايه نمود.

تعاریف را می‌توان به دو گروه طبقه‌بندی نمود. تعریف اول غیر کاربردی است که توسط محققین علوم مطرح می‌شود و جنبه اجرایی و مهندسی کنترل و مدیریت در آن ضعیف است. در تعریف دوم هدف خاص کنترل مطرح است. برخی از تعاریف به شرح زیر است:

1- مواد زايد خطرناک به محصولات جانبی صنایع و مواد دور ریز خانگی، تجاری و صنعتی اطلاق می‌شود که برای سلامتی انسان، اموال و محیط زيست خطرناک است.

2- تعریف گروه خبرگان مدیریت زیست محیطی از مواد زايد خطرناک در سال 1985: موادی به غیر از مواد پرتوزا هستند که دارای خواص ترکیبی شدید، سمیت، قابلیت انفجار، خورندگی هستند که برای انسان و محیط زیست به تنهایی و یا در حین نگهداری و حمل و نقل خطرناک هستند.

3- تعریف مواد زايد خطرناک در قوانین زیست محیطی، در بین تعاریف مختلفی اولین تعریفی که در غالب قانون به مواد شیمیایی خطرناک اشاره نمود. قانون فدرال کنترل آلودگی آب بود که در آن 129 آلاینده سمی معرفی شدند.

اولین فهرست مواد زايد خطرناک که در 19 ماه می در دفتر فدرال ایالات متحده آمریکا منتشرگردید و یه تدریج تکمیل شد، به شرح زیر است:

فهرست اول: فهرست F،31/261 شامل مواد زايد خطرناک با منبع نامشخص. زایدات ناشی از فرآیندهای صنعتی مانند چربی‌زدایی، استفاده از حلال‌ها و آبکاری‌های ناشی از تولیدات شیمیایی. هر فهرست علاوه بر شماره ماده زايد دارای کد خطر می‌باشد. I مربوط به مواد زايد قابل اشتعال، C مواد زايد خورنده، R مواد زايد با میل ترکیبی شدید،E  مواد زايد سمی، H مواد زايد خطرناک و T مواد زايد سمی است.

فهرست دوم : مواد زايد خطرناک از منابع مشخص موسوم به فهرست K، شماره 33/261. مواد شیمایی صنایع چوب، مواد شیمیایی معدنی و آلی، مواد زايد آفت‌کش، آلیاژهای فلزی، مواد زايد دارویی، پیگمان‌های معدنی و مواد منفجره در این گروه هستند.

فهرست سوم : مواد زايد خطرناک حاد یا P، 33/261 در بردارنده مواد زايد خطرناک حاد ناشی از محصولات و فراورده‌های شیمیایی، تجاری که شامل فرآورده‌های دور ریز شونده و نامرغوب هستند. بنابراین می‌توان نتیجه‌گیری نمود که پسماندهای شیمیایی زیر مجموعه مواد زايد خطرناک است.

 

كنوانسيون‌هاي مرتبط با حمل ونقل دريايي مواد خطرناك

1- کنوانسيون بين‌المللي جلوگيري از آلودگي ناشي از کشتي‌ها (مارپل) (MARPOL)

کنوانسيون بين‌المللي جلوگيري از آلودگي ناشي از کشتي‌ها در سال 1973 با برگزاري کنفرانس بين‌المللي آلودگي دريا توسط IMO به تصويب رسيد و متعاقبا توسط پروتکل 1978 اصلاح گرديد. اين مقررات دربرگيرنده منابع گوناگون آلودگي ناشي از کشتي‌ها بوده و هدف اصلي آن، حذف آلودگی عمدی محيط زيست دريا بوسيله نفت و ساير مواد مضر و کاهش تخليه چنين موادی بصورت عمدي و يا غيرعمدي، از طريق اعمال قوانين و مقررات بر کشتی ها و بنادر می‌باشد. [2]

 

1-1 ضميمه 2: مقررات براي كنترل آلودگي توسط مواد مايع سمي بصورت فله

اين ضميمه براي کليه کشتي‌هايي که مايعات مضر بصورت فله را حمل مي‌کنند اعمال مي‌گردد. بر اساس اين ضميمه موادي که ممکن است باعث صدمه به محيط زيست دريايي گردند در 4 طبقه تقسيم‌بندي شده و تخليه آنها به دريا ممنوع و باقيمانده اين مواد بايد به بندر تحويل داده شود. [2]

 

1-2 ضميمه 3: مقررات براي جلوگيري از آلودگي توسط مواد مضر بسته‌بندي شده          

اين ضميمه براي کشتي‌هايي که حامل مواد مضر به شکل بسته‌بندي مي‌باشند اعمال مي‌گردد و مواد مضر به آن دسته اطلاق مي‌گردد که بر اساس مقررات حمل کالاهاي خطرناک از طريق دريا (IMDG code) خطرناک شناخته شده باشند. بر اساس اين ضميمه حمل و نقل مواد مضر ممنوع مي‌باشد مگر بر اساس شرايط معين شده مانند موارد بسته‌بندي، علامت‌گذاري و برچسب‌زني، اسناد و مدارک کافي در ارتباط با ايمني کشتي و حفاظت از جان افراد در دريا وجود داشته باشد. طبق کنوانسیون مارپل، ضروری است تمامی مایعات حمل شده به صورت فله (در مخازن ساخته شده در کشتی‌ها) در نظر گرفته شوند. انواع نفت در ضمیمه 1 تعریف و پوشش داده می‌شوند. مایعات خطرناک مطابق مقرره 3 ارزیابی و مشخص می‌شوند و در  4 گروه A،B،C،D مطابق فهرست مندرج در پیوست دوم این ضمیمه قرار می‌گیرند. موادی که در این چهار گروه قرار نمی‌گیرند در فهرست پیوست ضميمه 3 ذکر شده‌اند. تخلیه آب خن یا آب توازن یا سایر پسماندها و ترکیب‌های مربوط به آنها تحت مقررات ضمیمه 2 (مقرره 4) قرار نمی‌گیرند هر ماده‌ای به غیر از نفت که در پیوست‌های 2 و 3 ذکر شده است و باید به صورت فله حمل شود باید مورد بررسی و ارزیابی از نظر شرایط حمل و نقل قرار بگیرد. در این فرآیند تولید کننده ماده و مرجع دریایی، مدیر کشتی و IMO حضور خواهند داشت. برخی از مایعات خطرناک به عنوان «نفت مانند» شناسایی و ذکر شده‌اند (با این که نفت نیستند) و باید مطابق ضمیمه1 حمل شوند.(مقرره  14) ][3]

 

طراحي، ساخت و تجهيزات كشتي

حمل مواد گروه‌هاي A,B,C تنها توسط كشتي‌هاي مجاز به عنوان حمل كننده مواد شيميايي با دو استثنا ممكن مي‌باشد: شناورهاي تامين فراساحلي كه دستورالعمل خاصي براي خود دارند و مواد نفت مانند گروه‌هاي Cو D كه مي‌توانند توسط تانكرها مطابق شرايط ضميمه يك حمل شوند.كشتي‌هاي حمل مواد شيميايي بايد با آيين‌نامه IBC يا BCH در خصوص آلودگي و ايمني انطباق داشته باشند. حمل مواد گروه D تنها بر روي كشتي‌هاي داراي گواهينامه بين‌المللي جلوگيري از آلودگي براي حمل مايعات خطرناك (NLS) صادر شده توسط مرجع دريايي و مشمول رعايت و الزامات ايمني مطابق با كنوانسيون سولاس مجاز مي‌باشد. كشتي‌هاي حامل مواد گروه‌هاي B يا C بايد از ترتيبات پمپاژ، لوله‌كشي و تخليه مطابق مقرره 5 الف، شامل الزامات براي آزمايش پياده‌سازي براي مخازن و سيستم پمپاژ و لوله‌كشي استانداردهاي فرايندها و ترتيبات لازم برخوردار باشند.

 

بازرسي و صدور گواهينامه

بازرسي براي تمامي كشتي‌هاي تحت اين ضميمه ضروري است (مقرره 10)؛ شرايط كشتي و تجهيزات آن بايد حفظ شود و بدون اجازه مرجع دريايي تغيير ننمايد. داشتن گواهينامه NLS براي كشتي‌هاي فعال در تجارت بين‌المللي الزامي است (مقرره 11و12) اين گواهينامه براي كشتي‌هاي مشغول سفرهاي داخلي ضروري نيست اما ممكن است براي مرجع دريايي به همراه بازرسي‌هاي لازم ضروري باشد.كشتي‌هايي كه مطابق آيين‌نامه IBC يا BCH (مقرره 12الف) بازرسي و توسط مرجع دريايي تاييد شده‌اند، منطبق با الزامات مقرره 11قلمداد مي‌شوند و نيازي به دريافت گواهينامه NLS و يا بازرسي‌هاي ديگر ندارند. [3]

 

وظايف مرجع دريايي

1-     در نظر گرفتن ارزيابي مواد براي كشور توليد كننده، صاحب پرچم يا صاحب بندر (مقرره 3)،

2-     تعيين بازرسان و انجام اقدامات كنترلي به عنوان کشور صاحب بندر (مقرره 8)،

3-   اطلاع رساني به IMO مبني بر اتصالات، مواد، تجهيزات يا ابزارهاي معادل مجاز قلمداد شده به عنوان جايگزين مواد ذكر شده در متن مقرره‌ها (مقرره 2)،

4-     تاييد دستورالعمل فرايندها و ترتيبات كشتي‌ها (مقرره 5)،

5-     تاييد سيستم‌هاي پمپاژ و لوله‌كشي و آزمايش آنها به منظور ارزيابي ميزان پسماند (مقرره 5 الف)،

6-     بررسي شرايط براي صدور معافيت از پياده‌سازي براي كشتي‌ها در سفرهاي محدود (مقرره 5 الف (6)و(7))،

7-     انجام بازرسي‌هاي دوره‌اي و مياني (مقرره 10)،

8-     تفويض اختيار بازرسي در صورت نياز (مقرره 10)،

9-     صدور گواهينامه در چارچوب ارايه شده پس از بازرسي‌ها (مقرره 11و 12)،

10- تاييد تجهيزات و طراحي كشتيها مطابق آيين‌نامه‌هاي IBC و BCH (مقرره 13و استانداردهاي فرايندها و ترتيبات

11- تاييد دستگاه سنجش مقدار نفت براي نفت‌كش‌هاي حامل مواد ((نفت مانند) (مقرره 14))

12- اتخاذ ترتيبات براي ارايه تسهيلات دريافت كافي براي زايدات شيميايي مطابق ضميمه 2.

ایمنی حمل و نقل جاده ای فراوده های نفتی در داخل و خارج شهر ها آيين نامه حمل مواد شيميايي و سموم

ایمنی حمل و نقل فراوده های نفتی در داخل و خارج شهر ها
آيين نامه حمل مواد شيميايي و سموم
یكی از مواردی كه از اهمیت و حساسیت خاص و بالایی برخوردار است عرضه مواد سوختی از طریق ناوگان حمل فرآورده‌های نفتی است.عدم رعایت موازین ایمنی به هنگام انتقال مواد سوختی در جاده‌های خارج از شهر و بخصوص خیابان‌های داخل شهر توسط تانكرهای حامل فرآورده‌های نفتی سریع الاشتعال همواره می‌تواند باعث بروز حوادث و حریق‌های ناگوار شود.بر اساس این گزارش، آخرین نمونه حوادث مشابه می توانند، واژگونی تانكر سوخت ۳۳ هزار لیتری بنزین در شهر زیبا ، خیابان كانون ، میدان اوستا در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۸۵ بود كه منجر به جاری شدن مقدار زیادی بنزین در خیابان های مجاور گردید را نام برد.اینگونه موارد می‌تواند خطرات بسیار زیادی برای شهروندان ، خودروهای پارك شده و غیره ایجاد نماید. اضافه بر آن هزینه های زیادی نیز باید صرف امور پیشگیری از آتش‌سوزی مایعات جاری شده توسط سازمان آتش‌نشانی شود.همچنین استقرار كامیون‌های سوخت‌رسان در جایگاه‌های فروش سوخت از دیگر عواملی است كه در صورت رعایت نكردن نكات ایمنی در هنگام تخلیه سوخت ممكن است، باعث حریق و حادثه شود.به عنوان نمونه حریق در پمپ بنزین واقع در خیابان كمیل تهران در زمستان ۱۳۸۱ بود كه جایگاه سوخت‌رسانی و تانكر حامل مواد سوختی به طور كامل طعمه شعله‌های آتش شد. در این حادثه با تلاش و حضور بموقع آتش‌نشانان خسارات جانی به بار نیامد و به غیر از تانكر سوخت كه بطور كامل دچار حریق شده بود سایر وسایط نقلیه موجود در محل بسرعت از محل حادثه تخلیه شده و نیز جایگاه پمپ ینزین از سرایت حریق مصون ماند.كارشناسان حوزه حفاظت و پیشگیری از حریق سازمان آتش‌نشانی شهرداری تهران به منظور پیشگیری از وقوع چنین حوادثی لازم می داند كه توجه مسئولین سازمان‌های ذیربط و شهروندان محترم را به رعایت دقیق موازین و توصیه های ایمنی بشرح ذیل معطوف كند.

۱-تجهیز نمودن خودروها به سیستم ترمز الكترونیكی (A.B.S) و برنامه ضد واژگون شدن باشد (R.S.P) تا از واژگونی این نوع وسایط نقلیه جلوگیری نماید.

۲- استاندارد نمودن تانكرهای سوخت از حیث ضمانت وسایل دینامیكی.

۳- ضخامت ورق مخزن های تانكر ها بایستی حداقل ۴ میلی متر باشد كه ضخامت تانكرها در هنگام ساخت باید رعایت شود. ۴- نصب علائم و برچسب های مواد خطرناك بر روی بدنه مخازن تانكرها و نیز داشتن دستگاه های خاموش كننده از نوع پودر و گاز.

۵- بازبینی مرتب لاستیك های خودروی سوخت رسان و تعویض بموقع آن.

۶- بكارگیری رانندگان زبده ، با تجربه و سالم از نظر پزشكی برای هدایت خودروهای سوخت رسان.

۷- ارائه آموزش های لازم به رانندگان تانكرهای حامل مواد سوختی و كنترل مسایل ایمنی این وسایط نقلیه توسط مسئول ایمنی شركت ملی پخش فرآورده های نفتی.

۸- خودروهای مخصوص حمل سوخت باید در هنگام تخلیه سوخت در مخازن پمپ بنزین ها به نحوی خودرو را در جایگاه مخصوص تخلیه پارك نمایند كه سر خودرو به طرف معبر خروجی جایگاه قرار داشته باشد تا در مواقع ضرورت به سهولت بتوان از محل خارج شد.

۹- راننده خودروهای حامل سوخت باید قبل از شروع به تخلیه از استقرار كامل و مطمئن خودرو اطمینان داشته و راننده تا پایان عملیات تخلیه ، در محل استقرار حضور داشته باشد.

۱۰- مسئول تخلیه موظف است قبل از تخلیه سوخت نسبت به اتصال سیستم ارتینگ اقدام و از محكم بودن آن مطمئن گردد.
فصل 1 کلیات و تعاریفماده 1: اصطلاحات بکار رفته در این دستور العمل بشرح ذیل تعریف می گردند.الف) حمل و نقل جاده ای : هر نوع حمل و نقل زمینی مواد شیمیایی و سموم از طریق راه انجام می پذیرد.ب)وسیله نقلی باری: هر نوع وسیله نقلیه موتوری زمینی که برای حمل مواد شیمیایی و سموم ساخته شده و کابین راننده می بایست از قسمت بار بوسیله دیواره ای مقاوم مجزا شده باشد.ج) بارگیری که برای حمل بار ساخته شده و توسط وسیله نقلیه موتوری دیگری بصورت یک واحد کشیده می شود و وزن کل بارگیری و محموله توسط محورهای مستقل متعلقه به زمین منتقل می گردد.د) شبه یدک: بارگیری که برای حمل بار ساخته شده و توسط وسیله نقلی دیگری کشیده می شود و بخشی از وزن بارگیر و محموله توسط پین اتصال به کشنده منتقل می گردد.

تبصره: استفاده از یدک و شبه یدک در حمل و نقل مواد شیمیایی و سموم مجاز نمی باشد.ماده 2: انجام هرگونه عملیات حمل و نقل جاده ای مواد خطرناک از تقطه ای دیگر, در داخل کشور مستلزم رعایت مقررات و ضوابط مندرج در این آیین نامه می باشد.

ماده 3: حمل مواد غذایی, مواد مصرفی خوراکی و حیوانات در کنار مواد شیمیایی و سموم در داخل یک وسیله نقلیه واحد ممنوع است. در صورت حمل سایر وسایل , سمومک و مواد شیمیایی بایستی به وسیله مانع دیواری شکل از یکدیگر جدا شده و در جای خود محکم شده تا امکان جابجایی نا خواسته نباشد.

ماده 4: ظروف محتوی سموم و مواد شیمیایی بایستی به طریقی بارگیری شوند که در حالت حرکت جابجا نشده و صدمه نبینند.- برای حمل مواد شیمیایی و سموم تا حد امکان از وسیله نقلیه مسقف استفاده شود در صورت استفاده از وسایل روباز بایستی پوشش کامل و مقاوم جهت ممانعت از تابش مستقیم نور خورشید و یا بارش روی محموله قرار گیرد.ماده 5: کالاها و محصولات خطرناک موضوع این آیین نامه در 9 طبقه دسته بندی گردیده اند ,

این طبقه بندی کلاس های خطر به شرح ذیل می باشد:

1 - طبقه یک: این طبقه خود به سه دسته ذیل تقسیم بندی می شود:1-1- مواد و محصولات منفجره2-1-محصولات و کالاهایی که با مواد منفجره انباشته گردیده اند.3-1- محصولات و کالاهایی که ایجاد آتش سوزی و احتراق می نمایند.

2 - طبقه دو: این طبقه مشتمل است بر گازهای تحت فشار مایع نشده و گازهای نا محلول تحت فشار.

3- طبقه سه: این طبقه مشتمل است بر مایعات قبل اشتعال.

4- طبقه چهار: این طبقه خود به سه دسته ذیل تقسیم بندی می شود.1-4- جامدات قابل اشتعال.2-4- موادی که دارای قابلیت آتش سوزی و آتش افروزی خود به خود می باشند.3-4- موادی که بر اثر تماس با آب یا مجاورت با رطوبت, گازهای قابل اشتعال تولید می کنند.

5- طبقه پنج: این طبقه خود به دو دسته ذیل تقسیم می شود:1-5- موادی که باعث ایجاد زنگ زدگی می گردند.2-5- پر اکسیدهای آلی.

6- طبقه شش: این طبقه خود به دو دسته ذیل تقسیم می شود:1-6- محصولات سمی2-6- مواد و محصولات متعفن که باعث ایجاد و نشر بیماریهای عفونی می گردند.

7- طبقه هفت: مواد رادیو اکتیو

8 - طبقه هشت: مواد خورنده و اسیدها

9- طبقه نه: زباله و فاضلاب

تبصره 1: فهرست و اقسام مواد خطر ناکی که تحت هر یک از طبقات نه گانه فوق قرار می گیرند , در ضمیمه ((ز)) این آیین نامه امده است.

تبصره 2: در میان مواد شیمیایی و سموم موضوع طبقات 2و 4, 7و 9 موادی وجود دارن که از حیث اهمیت خطر و نحوه حمل , علاوه بر مقررات کلی , شرایط خاصی را دارا می باشند. ماده6- حمل و نقل مواد شیمیایی و سموم خطرناک توسط وسایل حمل و نقل در صورتی مجاز خواهد که وسیله نقلیه مزبور حائز کلیه موارد مندرجدر فصل سوم این آیین نامه باشند.

تبصره: چنانچه مواد و محصولات خطرناک بصورت مایع و گاز بوده و توسط تانکر یا تانک کانتینر حمل گردند در صورتی مشمول مقررات این آیین نامه می گردند که وزن یا حجم محموله از حد اکثر مقادیر مندرج در بندهای ذیل تجاوز نماید. در غیر اینصورت مشمول حمل و نقل مواد خطرناک نمی باشد.الف: خودروهای دارای تانکر ثابت یا تانکرهای قابل انفکاک جهت حمل مایعات با حداکثر ظرفیت 1000 لیتر.ماده 7: رانندگان و کمک رانندگان حامل مواد شیمیایی و سموم بایستی حائز کلیه نکات و موارد مندرج در فصل چهارم این آیین نامه باشند.ماده 8: راننده وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم بایستی در حین عملیات حمل ونقل مواد خطرناک , اسناد مربوط به اینگونه کالاها را وفق ضمیمه ((ج)) این آیین نامه د اختیار داشته باشد, تا به محض در خواست پلیس ارائه نماید.ماده 9: وسایل حمل و نقل مواد شیمیایی و سموم بایستی در حین عملیات حمل و نقل کلیه نشانه ها و علائم مندرج در ضمیمه ((الف)) این آیین نامه را دارا باشند.ماده 10: فرستنده مواد شیمیایی و سموم مکلف است پیش از تنظیم قرار داد حمل و نقل کالا, طی اظهار نامه ای مطابق پیوست شماره یک از ضمیمه ((ب)) مؤسسه حمل و نقل را از خطرناک بودن محموله کتبا مطلع نماید.ماده 11- در صورت عدم رعایت ضوابط و دستورالعملهای مندرج در این آیین نامه با متخلفین مطابق مقررات قانونی سازمان حمل و نقل پایانه های کشور رفتار خواهد شد.فصل 2: مقررات مربوط به عملیات بارگیری مقررات مربوط به عملیات بارگیری, حمل و نقل و بار اندازی مواد شیمیایی و سمومماده 10: مؤسسه حمل و نقل جهت حمل مواد شیمیایی و سموم بنا به تشخیص سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور مکلف است جهت هماهنگی و تعیین مسیر مجاز تردد از مبدأ به مقصد در جاده های خارج از محدوده شهرها , به سازمان مذکور مراجعه و ضمن ارائه در خواست کتبی به همراه اظهار نامه صاحب کالا , مجوز و مسیر عبور مواد خطرناک را دریافت نماید.تبصره1: سازمان یاد شده می تواند بر حسب ضرورت مجوزهای مذکور را به صورت مدت دار صادر نماید.تبصره2- کمیته هماهنگی کنترل و نظارت بهداشتی بر مواد شیمیایی و سموم همه ساله فهرست مواد شیمیایی و سموم مجاز را به سازمان منعکس خواهم نمود.تبصره 3- در صورت مواجهه با مواد شیمیایی و سموم نا شناس مراتب توسط سازمان از کمیته استعلام خواهد گردید.ماده 11- وسیله نقلیه حامل مواد طرفنظر از وزن و حجم محموله فقط در ساعات روز مجاز به تردد در جاده های کشور خواهد بود و بایستی قبل از پایان روز در محل آخرین پاسگاه انتظامی توقف و تا آغاز روز بعد از حرکت خودداری نماید.تبصره1: در موارد خاص بنا به مقتضیات و دلایل توجیهی , به تشخیص واعلام وزارت راه و ترابری برخی از مواد خطرناک از این موضوع مستثنی خواهد بود.تبصره 2: وزارت راه وترابری در خصوص موارد مستثنی از کمیته هماهنگی کنترل و نظارت بهداشتی بر سموم و مواد شیمیایی استعلام خواهد نمود.ماده 12- حداکثر سرعت حرکت وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم در آزادراهها و شاهراهها 60 کیلومتر , در جاده های چهار خطه 50 کیلومتر و در جاده های دو خطه حداکثر 40 کیلومتر در ساعات می باشد.ماده 13- پارک و توقف خودروی حامل مواد شیمیایی و سموم در طول جاده ها فقط تحت شرایط ذیل مجاز است.الف: هیچ خودروی حامل مواد خطرناک نمی تواند در نقطه ای توقف نماید, مگر آنکه از ترمز مخصوص استفاده باشد .ب: نصب گُوِه به تعداد حداقل 2 عددو متناسب با تعداد چرخها برای هر نوع خودروی حامل مواد شیمیایی و سموم در حین توقف الزامی است.ج: موتور و سیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم باید در حین توقف خاموش باشد.د: خودروی حامل مواد شیمیایی و سموم باید حتی المقدور در مناطقی با شیب اندک توقف کند و از پارک و توقف در سراشیبی ها خودداری نماید.ه: خودروی حامل مواد شیمیایی و سموم باید در ساعات تاریک شبانه روز , در نقاطی توقف کند که نور کافی جهت رریت آن توسط سایر وسایل نقلیه از 50 متری فراهم باشد. و چنانچه بنابر اضطرار و فوریت در مکانهای تاریک متوقف می گردد علاوه بر چراغهای ترمز که بایستی بدرستی عمل کرده و روشن باشند , حتما لازم است در مواضع 10 متری ابتدا و انتها وسیله نقلیه متوقف شده در حاشیه جاده و در پهلوی آن مبادرت به نصب چراغهای 24 ولتی زرد رنگ الکتریکی نماید. منبع تأمین نیروی این چراغها باید مستقل از خودرو باشد.و: توقف خودرو در فاصله ای کمتر از 50 متر در ابتدا و انتهای پاها و تونلها و پیچ ها ممنوع است و چنانچه بنابر اضطرار خودرو در چنین مواضعی متوقف گردید , نصب علائم هشدار دهنده بنحوی که از فاصله 50 متری حضور خودرو حامل مواد شیمیایی و سموم را برای رانندگان عبوری از محور مشخص نماید الزامی است.ماده 14: وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم جهت سوختگیری بایستی سوختگیری بایستی از پمپهای بنزین واقع در خارج از آبادیها و محدوه شهر ها استفاده کنند.ماده 15: راننده و کمک راننده وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم بایستی در حین سوختگیری خودرو , نزد وسیله نقلیه باقی مانده و هرگز وسیله نقلیه مذکور را ترک ننماید.ماده 16:حمل مواد شیمیایی و سموم در بارگیر و یدک مستقل ممنوع است و وسیله نقلیه حامل کالای خطرناک نباید تحت هیچ شرایطی توسط وسیله نقلیه دیگری یدک کشیده شود و نیز نباید تحت هیچ شرایطی وسیله نقلیه دیگری را یدک کشید.ماده 17: تردد وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم در شرایط غیر عادی جاده , نظیر بارندگی شدید, هوای مه آلود و یا هر گونه عاملی اعم از جوی و غیر جوی نا مساعد که احتمال بروز حوادث رانندگی را افزایش می دهند ممنوع بوده و راننده وسیله نقلیه موظف است در اولین محل مناسب با رعایت نکات ایمنی مندرج در ذیل ماده 13 این فصل وسیله نقلیه را متوقف نماید.ماده 18: حمل هر گونه مسافر به استثناء راننده و کمک راننده یا عوامل دیگری که با تشخیص مؤسسه حمل و نقل بایستی بهمراه محموله به عملیات حمل و نقل مواد شیمیایی و سموم کمک نماید ممنوع است.ماده 19: استفاده از هر گونه وسیله روشنایی یا گرمازای آتش زا در داخل یا در فاصله 50 متری وسیله نقلیه حامل اینگونه مواد, ممنوع است.ماده20: استعمال دخانیات در حین عملیات حملو نقل مواد شیمیایی و سموم در داخل کابین وسیله نقلیه حامل اینگونه مواد ,ممنوع است.ماده 21: چنانچه به هر دلیل در حین عملیات بار اندازی یا بارگیری بناچار بایستی در محوطه ای تعدادی وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم متوقف شوند یا در توقفگاه مناسبی تعدادی خودرو حامل اینگونه کالاها متوقف گردیده اند بایستی حداقل از یکدیگر 20 متر فاصله داشته باشند .ماده 22: چنانچه پمپ تخلیه مواد شیمیایی و سموم از نیروی موتور وسیله نقلیه انرژی خود را کسب نمی نماید بایستی حین تخلیه این مواد , موتور وسیله نقلیه خاموش باشد.تبصره 1: چنانچه وسیله نقلیه , حامل محموله ای از طبقه های 6 و 8 و 9 بوده و محل تخلیه و باراندازی در مکانی مسقف واقع شده باشد بایستی وسیله نقلیه مجهز به موتور پمپ جهت تخلیه محموله بوده و منبع انرژی این پمپ مستقل از موتور محرکه وسیله نقلیه باشد.ماده 23: حمل کالا و محصولات خطرناک از طبقه های 1و 6 و 8و 9 در وسایل نقلیه مفصل دار ممنوع است.ماده 24: چنانچه محموله خطرناک از طبقه 4 و از ردیف 3/4 باشد بایستی توسط بارگیر مسقف و مقاوم نسبت به نفوذ آب و رطوبت حمل گردد.ماده 25: چنانچه بهر دلیل وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم ناچار به توقف طولانی در نقطه ای گردد و این توقف ناشی از بروز نقص فنی در وسیله نقلیه یا تصادف رانندگی باشد راننده مکلف است در اسرع وقت مؤسسه حمل ونقل را از بروز حادثه مطلع نماید.ماده 26: مؤسسه حمل و نقل مکلف است به محض اطلاع از بروز حادثه یا نقص فنی در وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم, وسیله نقلیه مناسبی را بهمراه عوامل لازم جهت ابر اندازی و سیله نقلیه معیوب و بارگیری و سیله نقلیه اعزامی به محل توقف خودداری حادثه دیده گسیل نماید.ماده 27: مؤسسه حمل و نقل مکلف است قبل از اعزام وسیله نقلیه جهت بارگیری و حمل محموله مواد شیمیایی و سموم برنامه زمانبندی سفر را در اختیار راننده قرار داده و حتی المقدور محل توقف شبانه در محل مناسب را مشخص نماید.ماده 28: راننده وسیله نقلیه مکلف است برنامه تنظیمی از سوی مؤسسه حمل و نقل را که با توجه به حداکثر سرعت مجاز حرکت تنظیم گردیده به دقت رعایت نماید.ماده 29: مواد خطرناک از اناع زیر گروه طبقه 1 فقط بایستی در کامیونهای با بارگیر بسته یا دارای دربهای کناری(بغل باز شو) حمل شود. سایر مشخصات فنی اینگونه و سایل نقلیه در فصل چهارم ذکر گردیده است.ماده 30: حداکثر وزن محموله از طبقه 1 و از زیر گروه 1/1 نبایستی از 1000 کیلوگرم در هر بارگیر وسیله نقلیه تجاوز کند.ماده 31: حداکثر وزن محموله از طبقه 1 و از زیر گروه2/1 و 3/1 نبایستی از 3000 کیلو گرم در هر بارگیر وسیله نقلیه تجاوز کند.

ماده 32 : مؤسسه حمل و نقل مکلف است مقررات مربوط به اسناد و مدارک حمل و نقل مواد شیمیایی و سموم را طبق ضوابط و دستورالعمل های موجود رعایت نمود ه و بسته ها و جعبه های حامل مواد مذکور نیز بایستی دارای برچسب شناسایی بوده بصورتی بوده که مشخصات مواد و شماره طبقه مربوط به آن به دقت منعکس شده باشد.ماده 33: چنانچه بایستی محموله ای از طبقه 1 درون وسیله نقلیه ای بارگیری شود بایستی حتما و بدقت تمام عوامل خارجی از محوطه بارگیر زدوده و پاکسازی شود.ماده 34: چنانچه وسیله نقلیه حامل موادی از طبقه 1 بوده و مقرر است که محموله آن در باراندازیهای مختلف تخلیه گردد نحوه بارگیری بایستی به نحوی باشد که بدون جابجا کردن سایر جعبه های حامل مواد شیمیایی و سموم به ترتیب محموله , تخلیه و باراندازی شود.
ماده 35: چنانچه وسیله نقلیه حامل موادشیمیایی و سموم از طبقه 1, در محل پاسگاههای انتظامی یا مراکز ذیصلاح جهت کنترل اسناد و مدارک حمل و نقل و یا بازدید از محموله متوقف شود, راننده وسیله نقلیه مکلف به توقف خودرو در 50 متری پست مذکور است.ماده 36: چنانچه کاروانی از وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم بدنبال یکدیگر در تردد می باشند , بایستی حداقل 80 متر از یکدیگر فاصله داشته و اسکورت شوند.ماده 37: چنانچه محموله از نوع دی اکسید کربن و اکسید نیتروژن و گازهایی از طبقه 7 باشد حتما باید در وسایل نقلیه بدون مفصل و در تانکرهای ثابت که با استاندارد مناسب به شاسی وسیله نقلیه محکم گردیده اند, حمل گردد.ماده 38: حمل گازهای از طبقه 7 در مخازن کوچک و در بارگیرهای کانتینری ممنوع است.ماده 39: حمل مایعاتی از طبقه 8 در بشکه های مجزا بر روی بارگیر بصورت کفی یا اطاق دار ممنوع است.ماده 40: حمل مایعات از طبقه 8 فقط توسط تانکرهای ثابت که بدقت بر روی شاسی وسیله نقلیه محکم گردیده , مجاز است.فصل سوم:مقررات مربوط به وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سمومماده 41: وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم باید دارای گواهینامه تایید صلاحیت موضوع مقررات مربوط به وسایل نقلیه حامل مواد خطر ناک آیین نامه و حمل و نقل جاده ای مورد خطر ناک باشند.ماده 42: وسایل نقلیه ای که جهت حمل مواد شیمیایی و سموم حساس در مقابل رطوبت به کار می روند بایستی حتما به صورت مسقف باشد.ماده 43: وسایل نقلیه تانکدار با بارگیری های نیم یدک که کانتینر های حامل مواد شیمیایی را حمل میکنند یا وسیله نقلیه ای که مواد شیمیایی و سموم را به صورت فله ای حمل میکنند باید از مثلث های خطر در هر دو طرف کانتینر و یا تانک استفاده کنند.ماده 44: اطلاعات ذیل بایستی بصورتی خوانا بر روی بدنه وسایل نقلیه تانکر دار که مواد خطر ناک را حمل می نماید درج گردیده باشد:1- تامه موسسه حمل و نقل2- ظرفیت تانکر3- وزن خالی تانکر4- حد اکثر وزن تانکر به همراه محموله5- نام محموله6- تاریخ و مدت اعتبار بازرسیماده 45: اطلاعات ذیل نیز بایستی به صورتی خوانا بر روی بدنه تانک کانتینر های حامل مواد خطرناک درج گردیده باشد.1- شماره ثبت تانک کانتینر2- نام شرکت تولید کننده تانک کانتینر3- شماره سریال اعلام شده توسط شرکت تولید کننده تانک کانتینر4- مقدار عددی فشار محموله بر حسب مگا پاسکال یا بار5- سال تولید تانک کانتینر6- ظرفیت تانک کانتینر بر حسب لیترماده 46- وسایل نقلیه ای که مواد شیمیایی و سموم با حد اکثر نقطه اشتعال 23 درجه سانتیگراد را حمل می نمایندباید سر پوشیده بوده و طرح ساخت محفظه بار گیر آنها به صورتی باشد که محموله آنها تحت اثر دما و حرارت خارج از محیط قرار نگیرند .ماده 47: حد اکثر عمر تانکر هایی که به صورت بارگیرجهت حمل مواد شیمیایی و سموم به کار می روند نبایستی از هشت سال تجاوز کند.تبصره 1- موسسات حمل و نقل مکلفند در دوره های مسافتی 5000 کیلومتری تانکر را مورد بازرسی دقیق قرار داده و از صحت اتصالات و عدم نشت محموله از محل اتصالات به دقت یقین حاصل نمایند.ماده 48: حد اکثر عمر تانکر هایی که محمولاتی از طبقه 2-5 و 8 را حمل می کنند از تاریخ تولید 4 سال خواهد بود . این تانکر ها باید از ورق به پوشش گالوانیزه ساخته شده باشند.تبصره : موسسات حمل و نقل مکلفند دردوره های مسافتی 2500 کیلو متری تانکر را مورد بازرسی دقیق قرار داده و از صحت استحکام اتصالات و عدم نشت محموله یقین حاصل کنند.ماده 49:خودرو های حامل مواد شیمیایی و سموم باید در سطح قائم عقب دارای مثلث نارنجی رنگ به طول قاعده 40 سانتی متر و ارتفاع 30 سانتی متر با خط مشکی حاشیه ای به ضخامت 15 میلیمتر باشند. نحوه نصب تابلو های مذکور باید به صورتی باشد که از 15 متری به وضوح دیده شود چنانچه ابعاد وسیله نقلیه یا بارگیری به حدی است که امکان نصب تابلوی مذکور با ابعاد ذکر شده میسر نمی باشد طول قاعده و ارتفاع و ضخامت خط حاشیه تابلوی مثلثی شکل خطر به ترتیب تا 30 سانتیمتر و 15 سانتیمتر و 10 میلیمتر قابل کاهش می باشد.تبصره : خودرو های تانکر دار و بار گیری هایی که دارای بیش از یک تانکر برای حملو نقل مواد خطرناک می باشند علاوه بر نصب مثلث مذکور باید در طرفین نیز دارای مثلث خطر با همان ابعاد موصوف باشند.ماده 50: خودرو ها و یا کانتینر های حامل مواد شیمیایی و سموم که دارای محموله ای به صورت جامد و فله ای می باشند علاوخ بر بصب مثلث خطر موضوع ماده 49 این فصل باید دارای تابلو های نارنجی که شماره کالا ، شماره خطر و سایر مشخصات لازم در آن ثبت گردیده باشند .(پیوست)ماده 51: حمل سوخت اضافی در مخازن و بشکه های متحرک ، درون وسیله نقلیه حامل مواد شیمیایی وسموم ممنوع است.ماده 52: وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم بایستی به وسایل اطفاء حریق مناسب مجهز باشند این ابزار اطفاء حریق که برای مبارزه با آتش سوزی خای احتمالی به کار میرود به شرح ذیل می باشد.1- تانکر ها، خودرو های حامل تانکر های قابل جدا شدن به ظرفیت حد اکثر 1000 لیتر و تانک کانتینر های حامل گاز ها به ظرفیت حد اکثر 3000 لیتر به دستگاه اطفاء حریق دستی به ظرفیت دو کیلو گرم پودرخشک که امکان مهار آتش در داخل کابین وسیله نقلیه ، موتور و یا بخش بار گیر را فراهم نماید، مجهز باشند.2- خودرو هایی که حد اکثر وزن نا خالص آنها 5/3 تن می باشد به دستگاه اطفاء حریق دستی به ظرفیت حد اقل 6 کیلو گرم پودر خشک که امکان مهار حریق در داخل کابین وسیله نقلیه ،موتور یا بخش بار گیر را فراهم نماید.3- خودرو هایی که وزن نا خالص آنها بالاتر از 5/3 تن می باشد به دستگاه اطفاء حریق دستی به ظرفیت حد اقل 6 کیلو پودر خشک و و سیله اطفاء حریق ثابت که قدرت مهار کردن آتش سوزی ایجاد شده در محوطه کابین و موتور وسیله نقلیه را دارا باشند.فصل چهارم:مقررات مربوط به پرسنل جایگاه های عرضه مواد شیمیایی راننده و خدمه وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی وسمومماده 53: رانندگان وسایل نقلیه حامل موادشیمیایی و سموم بایستی دارای گواهینامه معتبر مناسب با وسیله نقلیه تحت راهبری خویش بوده و حد اقل مدت سه سال از زمان صدور گواهینامه ایشان شپری شده باشد.تبصره 1:حد اقل سن رانندگانی که قصد فعالیت در زمینه حمل ونقل مواد شیمیایی و سموم را دارند بایستی 23 سال تمام باشد.ماده 54:رانندگانی که به فعالیت در زمینه حمل و نقل مواد شیمیایی و سموم اشتغال دارند بایستی حائز شرایط ذیل باشند.1-عدم سوء پیشینه کیفری موثر2-عدم اعتیاد به مواد مخدر3-عدم ابتلاء به بیماریهای که با ایمنی رانندگی منافات دارد.ماده 55:آندسته از رانندگانی که مواد شیمیایی و سموم را داخل تانکر های ثابت یا تانکر های قابل انتقال با ظرفیت بیش از 1000 لیتر ، یا تانک کانتینر های با ظرفیت بیش از 3000 لیتر حمل و نقل می کنند و همچنین رانندگانی که به حمل این مواد توسط وسایل نقلیه ای با وزن نا خالص بیش از 3500 کیلو متر گرم اقدام می نمایند . علاوه بر گواهینامه مربوط به آن وسیله نقلیه ،بایستی گواهینامه ویژه ای که موید آشنایی با موضوع کالای شیمیایی و سموم،مفاد آیین نامه حمل و نقل جاده ای مواد شیمیایی و سموم اقدامات احتیاطی جهت اجتناب از بروز حوادث ناشی از خمل و نقل مواد شیمیایی و سموم و اقدامات پیشگیرانه در جهت جلو گیری از حوادث ناشی از خمل و نقل جاده ای بعمل آورند.ماده 56: برای صدور گواهینامه ویژه مذکور در ماده 55،موسسات خمل ونقل که به جا بجایی مواد شیمییایی و سموم مبادرت می ورزند،مکلفند بر اساس ضوابط و دستورالعمل های اعلام شده از طرف سازمان حمل ونقل و پایانه های کشور ،اقدام به برگزاری دوره های آموزشی خاص حول محور های ذیل نموده و پس از اتمام دوره و موفقیت راننده در آزمون صلاحیت علمی و عملی ،گواهینامه ویژه راننده مزبور را صادر نمایند . این محورها عبارتند از :الف- اطلاعات لازم جهت شناخت رفتار انواع مواد شیمیایی و سموم مطابق طبقه بندی انجام شده در این آیین نامه.ب-اطلاعات لازم مبنی بر رفتار احتیاطی لازم در حین حمل و نقل به منظور اجتناب از بروز حوادث ناشی از فعل و انفعالات شیمیایی محموله . ج- اطلاعات مربوط به نحوه عملکرد در حین بروز حوادث احتمالی در جهت کاهش خطرات حادثه نسبت به انسان ،حیوان یا محیط زیست.د- اطلاعات لازم در زمینه اطفاء حریق، کمک های اولیه ، استفاده از وسایل ایمنی مناسب ، روش های مناسب جهت جلو گیری از مخاطرات ناشی از نشت و تراوش مواد و شماره های مراکز اورژانس و فوریت ها.ماده 57: پرسنل جایگاههای عرضه مواد شیمیایی رانندگان وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم موظفند قبل از آغاز عملیات حمل و نقل از وجود ابزار و لوازم ذیل در محل کار و یا کابین وسیله نقلیه تحت راهبری خویش یقین و اطمینان حاصل نمایند . (حسب مورد).الف- جلیقه زرد رنگ احتیاطب- عینک حفاظتی مناسب جهت حفاظت از چشم در مقابل حوادث و خطرات ناشی از واکنش های شیمیایی مواد خطرناک.ج- ماسک مناسب جهت تصفیه بخارات و گازهای ناشی از مواد سمی ، چنانچه کالای حمل و نقلی ماده ای سمی باشد.د- دستکش لاستیکی مناسبح-چکمه پاپوش مناسب (چکمه لاستیکی )و- تن پوش سراسری از جنس مواد ضد آب (واتر پروف)ز- چراغ قوه دستیه-بطری حاوی مایع شستشوی چشمط- بطری حاوی آبتبصره : آشنایی با نحوه استفاده از تجهیزات مندرج در این ماده بایستی به عنوان سر فصلی جداگانه در مباحث دوره های آموزشی مندرج در ماده 57 به رانندگان وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم آموزش داده شود.ماده 58: موسسات حمل و نقل موظفند بایگانی کاملی از سوابق رانندگان تحت پوشش خود که فعال در زمینه حمل و نقل مواد شیمیایی و سموم می باشند به شرح ذیل ضبط و ثبت نمایند.الف- کلیه مدارک مندرج در ذیل ماده 54ب- رو نوشت گواهینامه تایید صلاحیت رانندگانج- سوابق مشخصات حرفه ای رانندگانماده 59: ماموران راهنمایی و رانندگان در صورت احراز تخلف یا بروز حادثه توسط وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم طبق قوانین و دستور العمل های جاری با راننده برخوردخواهند نمود.ماده60: موسسات حمل و نقل مکلفند جدول امتیاز بندی را که از جانب سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور تهیه گر دیده است، رعایت نمایند.ماده 61: حد اکثر سن مجاز برای رانندگان وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی و سموم 50 سال تمام می باشد و موسسه حمل و نقل مکلف است به محض رسیدن سن راننده به 50 سالگی ضمن ضبط گواهینامه تایید صلاحیت وی ، از ارائه خدمات یا تحویل بار حامل مواد شیمیایی و سموم به راننده مذکور جلو گیری و مراتب را به سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور منعکس نمایند . ماده 62: استفاده از شخص کمک راننده ای که حائز کلیه شرایط مندرج در ردیف های ذیل ماده 54 همین فصل می باشد، همراه وسایل نقلیه حامل مواد خطرناک اجباری است.