الزامات لازم هنگام بسته بندی کالاهای خطرناک

بسته بندي :

بسته بندي به مجموعه پوششي گفته مي شود كه براساس ماهيت كالا آنرا در برگرفته و در مقابل نفوذ مايعات ياگاز و هوا ياگرد و غبار يا خراش و ضربه و پراكندگي و تصاعد گاز به بيرون يا در همه موارد محفوظ نگهدارد .

گروه بسته بندی (Packing Group) : کالاي خطرناك بسته به نوع و میزان خطرناك بودن خود می باید بسته بندي متناسب با خود را داشته باشد، به عبارت دیگري کالاي با درجه خطر بالا مستلزم داشتن بسته بندي کاملا متناسب با نوع خطر محموله باشد. بر همین اساس بسته به میزان خطر کالا، بسته بندي کالا در سه گروه (اعداد لاتین) به شرح ذیل متمایز می گردند.

• گروه یک بسته بندي: براي بسته بندي کالاهاي بسیار خطرناك
• گروه دو بسته بندي : براي بسته بندي کالاهاي با میزان خطر متوسط
• گروه سه بسته بندي: براي بسته بندي کالاهاي با میزان خطر پایین

بسته بندي محمولات خطرناك

                بسته بندي كالا يكي از اقدامات لازم در بازرگاني و بازاريابي بشمار مي رود؛  چرا كه از دو ديدگاه حائز اهميت است .

1 ) از ديدگاه بازاريابي : يك بسته بندي زيبا ومحكم علاوه بر اينكه موجب امنيت بار در برابر ضربه ميگردد ظاهر فريبنده كالا  ميتواند موجب ترغيب خريدار در جهت خريد كالا گردد.

2 ) از ديدگاه  بازرگاني وحمل ونقل : بسته بندي ميتواند از وارد آمدن ضربه به كالا جلوگيري نمايد.كه در اين فصل سعي شده بيشتر پيرامون مورد دوم به بسته بندي توجه نمائيم

بسته بندی کالای خطر ناک مستلزم رعایت موارد زیر می باشد:

• استفاده از ظرف مناسب و مطابق با استاندارد بین المللی( UN)
• رعایت کامل محدودیت مقدار در هر بسته
• رعایت دستورالعمل های بسته بندی
• استفاده از مواد نشت گیر و جاذب
• علامت گذاری و برچسب گذاری سطوح خارجی بسته ها
• تهیه کردن اسناد و مدارک مورد نیاز
• جداسازی کالاهای خطرناک ناسازگار

انواع واقسام ظروف بسته بندی

                با توجه به الزامات خاص مورد استفاده براي هر كلاس ، ظروف وبسته بندي مورد استفاده درحمل ونقل كالاهاي خطرناك داراي انواع واقسام متفاوتي هستند .

1- استوانه ها : ظروفي هستند كه به شكل استوانه با كفي مقعر ويا صاف كه ازجنس فلز ، مقوا ، مواد پليمري وتخته چند لايي وياساير مواد مناسب ساخته شده باشند .

2-     بشكه چوبي :ظروفي است ازجنس چوب طبيعي باديواره هايي محدب ودايره اي شكل كه درسطح مقطع عرضي ، از حلقه ها وكف ها ي فلزي ساخته شده كه  پرچكاري شده اند.

3-     گالن ها : ظروفي هستند فلزي وپليمري كه داراي سطح مقطع راست گوشه ويا چندگوشه بوده مجهز به يك ياچند دريچه با شير و وسايل جنبي براي حمل .

4-     صندوق ها : ظروفي هستند به شكل راست گوشه يا چند گوشه از جنس فلز ، چوب ، تخته چند لايي ،  نئوپان ، مقوا ، پليمري ويا ديگر مواد مناسب .

5-     كيسه : ظروفي انعطاف پذير از جنس كاغذ ، لايه پليمري ، منسوج پارچه اي واجناس منسوج ويا داراي شكل مناسب ديگر .

6-      ظروف فلزي داراي ديواره نازك : ظروفي كه در سطح مقطع عرضي داراي شكل دايره ؛ بيضي ؛ راست گوشه از جنس حلبي نازك داراي كف مقعر ويا صاف بايك يا چند روزنه كه طبق تعاريف بالا استوانه يا گالن محسوب نگردد .

2-     ظروف چند جزئي : ظروفي است متشكل از دولايه كه لايه داخلي معمولا از جنس                ( پليمر يا شيشه يا چيني يا سراميك ) مي باشند وظروف خارجي از جنس ( مواد پلاستيكي يافلزي يا مقوايي يا تخته چند لا ) ساخته شده اندكه درهنگام سرهم شدن حكم يك واحد بسته بندی غير قابل تفكيك را پيدا مي كند . [1]

شماره وكد گذاري ساختمان بسته بندي وظروف

1-     عدد اول نشان دهنده نوع ظروف است . مثلاً استوانه ، گالن ها ومشابه آن

2-     يك يا چند حرف بزرگ لاتين نشانگر جنس بسته بندي است . مثلاً : فولادي ، چوبي ومشابه آن

نكته : اگر دو حرف بزرگ لاتين باشد اولي مربوط به ظرف داخل ودومي مربوط به ظرف بيروني است.

3 – درصورت لزوم رقم بعد از لاتين نشان دهنده طبقه بندی ظرف در چهار چوب نوع متناسبي است كه اين ظرف ساخته شده است ودومین رقم بعد از لاتين جنس ظرف خارجي است .

نكته: درمورد بسته بندي تركيبي صرفاً شماره كد ظروف خارجي مورد استفاده قرار ميگيرد.

جدول 6  : اعداد شناسايي نوع بسته

نوع بسته	استوانه	بشكه چوبي	گالن	صندق	كيسه	ظروف چند جزيي	ظروف فلزي نازك
شماره اختصاصي	1	2	3	4	5	6	0

جدول 7 : نمونه هایی از ظروف بسته بندی را نشان می دهد

نوع بسته بندي	جنس بسته بندي	كاتگوري	كد و شماره بسته بندي
گالن	پليمري	كف فوقاني ثابت	3H1
صندوق	نئوپان	------	4F
صندوق	مقوايي	------	4G
استوانه	آلومينيوم	كف فوقاني ثابت	1B1
استوانه	آلومينيوم	كف فوقاني باز شو	1B2

 جدول 8  : نوع جنس بسته بندی

جنس	فولاد	آلومينيوم	چوب	تخته چند لا	نئوپان	مقوا	پليمر	منسوج	كاغذ	فلز	شيشه
حروف	A	B	C	D	F	G	H	L	M	N	P

 بسته‌بندي استاندارد سازمان ملل

نوع بسته‌بندي استاندارد (I,II,III)  براي هر ماده بيان شده است. در صورتيكه بيش از يك گروه بسته‌بندي براي يك ماده بيان شود بسته‌بندي بايد بر اساس معياربندي خطرات مشخص گردد. يعني از بسته‌بندي ای استفاده گردد كه براي درجه بالاي خطر مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در الزامات تخصصي بسته‌بندي براي هر كلاس ، سه گروه بسته‌بندي ، بسته به ميزان خطري كه ماده مورد حمل از خود نشان مي‌دهد ، پيش‌بيني مي‌كنند:

گروه‌ بسته‌بندي I : براي مواد گروه (a)، به شدت خطرناك
گروه بسته‌بندي II : براي مواد گروه (b)، با خطر متوسط
گروه بسته‌بندي III : براي مواد گروه (c)، با خطر كم
معمولاً در علامتگذاري بعد از شماره بسته‌بندي حرفي مي‌آيد كه مبين گروه موادي است كه نوع ساختمان موجود برايشان مجاز است يعني:
X-   ظروف مورد استفاده براي مواد مربوط به گروههاي بسته‌بندي I,II,III
 Y-  ظروف مورد استفاده براي مواد مربوط به گروههاي بسته‌بندي II,III
Z-   ظروف مورد استفاده براي موار مربوط به گروههاي بسته‌بندي III

روش، گونه، نوع و كد بسته‌بندي:

 اين ستون مشخص كننده نوع و جنس ظروفي است كه كالاهاي خطرناك بايستي در آن‌ها بسته‌بندي شوند كه از تعدادي پارامتر عددي و حرفي تشكيل شده است كه توضيحات آن در ادامه مي‌آيد . بعنوان مثال بسته‌بندي با مشخصه 1H3  به مفهوم اين است كه اين كالاي موجود  در گالن ،‌ از جنس پليمر با كفي فوقاني ثابت بسته‌بندي شده است .

نوع حمل واگنها و كانتينرهاي مجاز:‌

اين ستون بيانگر نحوه حمل و نوع وسيله‌اي است كه براي حمل و نقل هر يك از كالاهاي خطرناك مورد نظر مجاز شمرده شده است.

غلامرضا آرمیون نژاد ( نوید حمل سبز )

---

[1] نظر به اينكه بسته بندي هاي داخلي خاصيت شكنندگي دارند لذا براي استحكام بيشتر از بسته بندي كمكي تحت عنوان بسته بندي بيرون استفاده مي شود .

 

دستورالعملهاي بسته بندي كالا

 

دستورالعملهاي بسته بندي كالا

1) بسته بندي بايد به طريقي انجام شود كه تحت شرايط طبيعي و عادي حمل ، دراثر لرزش يا تغيير دما ، رطوبت و يا فشار مانع خروج محتويات به بيرون گردد.

2) مواد سازنده ظرف و دريچه هاي آن نبايد در معرض تأثير مضر محتويات بوده و هنگام تماس با آن هيچگونه تركيب مضر و خطرناكي را بوجود نياورد.

3) ظرف و دريچه هاي بسته بندي در تمامي قسمت ها بايد از چنان استحكامي برخوردار باشند كه شل نشوند.

4) مخازن حامل مايعات خطرناك بايد آنقدر سر خالي گرفت شود كه انبساط مايع در اثر حرارت در طول حمل و نقل باعث خروج مايع به بيرون نگردد.

5) مخازني كه از شيشه ، سراميك و چيني ساخته مي شوند نبايد داراي نقصي باشد كه ميزان استحكامشان را تقليل دهد.

6) بايد دريچه هاي مخازن شيشه اي را بمنظور جلوگيري از شل شدن به تجهيزات اضافي (كلاهك ، لاستيك و محفظه ، بند) مجهز نمود.

7) ظروف شيشه اي _ سراميك_ چيني و مواد مشابه بايد در محفظه اي قرار داد كه از وارد آمدن ضربه به آنها جلو گيري مي شود.

8) برای ظروف شيشه اي _ سراميك_ چيني و مواد مشابه بايد  از ماده لايي به ميزان كافي استفاده نمود كه از وارد آمدن ضربه و آسیب رسیدن به آنها جلو گيري مي شود .

9) بمنظور درزبندي ظروف بايد از موادي استفاده نمود كه قابل احتراق نباشند بعنوان مثال: پشم شيشه ، خاك جذب کننده رطوبت  ، …

 

نمونه ای از بسته بندی چند جزعی  برای حمل کالای کلاس 2 – 6 ( مواد عفونی )

10) بسته بندي هاي داخلي بايد در بسـته بـندي هـاي خـارجي طـوري گنـجانده شـوند كه در شرايط عادي حمل و نقل ، از شكستن ، سوراخ شدن يا از دست دادن محتوادر بسته بندي خارجي جلوگيري شود.

11) بارهاي خطرناك بايد در واگن ها و كانتينرهاي مجاز و مناسب براي چنين بارهايي بارگيري شوند.

12) بارهاي خطرناك بايد در جاي خود محكم شوند تا مانع جابجايي ، واژگوني و يا افتادن آنها شود.

13) بارگيري و محكم سازي بار بايد توسط فرستنده و يا تجهيزات و هزينه وي انجام پذيرد.

14) فرستنده بايد براساس نوع بسته بندي كالاي بارگيري شده در هر واگن حداقل 10 كيسه و 5 كارتن خالي نيز براي استفاده در صورت خرابي قرار دهد .

15) پس از بارگيري واگنها و يا كانتينرها فرستنده ( صاحب كالا ) بايد سطوح خارجي واگنها و يا كانتينرها را كاملاً پاكسازي نمايد .

16) پس از تخليه واگنها و يا كانتينرها دريافت كننده ( صاحب كالا ) بايد علاوه بر سطوح داخلي ، سطوح خارجي واگنها و كانتينرها را كاملاً پاكسازي نمايند .

17) باقيمانده بار در واگنهاي مخزنداركه پس از تخليه باقي بماند ؛ مجاز  نيست بيش از 5 سانتي متر باشد ، بدنه تانكر از بيرون از مواد نشتي تميز شده باشد ، دريچه هاي آن نيز بايد كاملاً بسته و پلمپ شود .

18) در صورت عدم پاكسازي محمولات خطرناك از واگن بايد همانند حمل آن مواد در شرايط باردار مراعات گردد.

19) در بسته بندي كلاس 1 (مواد منفجره) نبايد ميخ ها ، گيره ها و قطعات محكم كننده اي كه از جنس فلز هستند ، فاقد پوشش محافظتي باشند. (مواد منفجره از تماس با فلزات و ظرف داخلي در امان باشند)

20) دريچه هاي مخازن حاوي مواد منفجره مايع ، براي جلوگيري از نشت محتويات به بيرون بايد داراي حفاظ دوبله باشند.

21) مخازني كه در داخل آنها امكان افزايش فشار داخلي وجود دارد بايد چنان ساختاري داشته باشند كه منتفي كننده افزايش فشار داخلي و بروز انفجار گردند.

22) ديواره ها استوانه هاي فولادي يا گالن ها بايد داراي سطحي صاف و فاقد فرورفتگي يا چين باشند.

23) ظروف داخلي فلزي بايد داراي لايه اي نرم باشند.

24) سرهاي مواد منفجره ، فتيله هاي انفجاري ، … بايد ايزوله شوند.

25) براي جلوگيري از ضربه و ممانعت از پراكندگي در هنگام بسته بندي چاشني ها بايد از مواد لايي (نمد ، كاغذ يا مواد پليمري) استفاده نمود.

26) ظروف بسته بندي از جنس حلبي سفيد بايد  آب بندي (مقاوم در برابر نفوذ آب و يا هوا) باشند .

27) وزن بسته هاي بار نبايد از 40 كيلوگرم تجاوز نمايند .

28) قسمت هاي بسته بندي كه بطور مستقيم با مواد خطرناك برخورد دارند ، نبايد در اثر فعل و انفعالات شيميايي موجب فساد مواد شوند.

29) هر بسته بندي قبل از اينكه بارگيري و آماده حركت گردد، بايد بررسي و تأييد شود كه از خوردگي ، عفونت و يا خسارتهاي ديگر عاري مي باشد.

30 ) زماني كه حمل مشترك چند ماده خطرناك ويا ساير بارها صورت گيرد ، بايدتمهيداتي انديشيد تا در صورت خرابي ظروف هيچگونه نشتي صورت نگيردكه موجب واكنش هاي خطرناك گردد.

31 ) روي هر بسته بايد بطور خوانا وبا ثبات برچسب هاي متناسب با كلاس كالا از دو جهت الصاق گردد .

32 ) سطوح خارجي بسته بندي به كلي بايد عاري از مواد خطرناك باشد .

33) بسته بندي هاي مواد مرطوب يا رقيق شده بايدطوري باشد كه درصد مايع از حد مقدور كمتر نشود .

34 ) اگر در بسته بندي فشار بيشتري در اثر تصاعد گاز رخ دهد بسته بندي بايد به يك منفذ هوا مجهز باشد .  مشروط بر اينكه گاز تصاعدي موجب بروز خطري از نظر مسموميت، قابل اشتعال وياخروج گاز بسته بندي نشود .

35 ) چنانچه بسته بندي مشترك چند ماده و يا فرآورده با يكديگر باشند بايد از يكديگر جدا گردد و تمهيداتي انديشيد كه در صورت خرابي نشت و يا نابودي ظرف داخلي واكنش هاي خطرناك رخ ندهد .

36 ) بسته بندي هاي مخصوص حمل موادجامدي كه دردماي مناسب امكان تبديل آنها به مايع وجود دارد ، بايد آن ماده را در حالت مايع حمل كرد.

37) بسته بندي ها بايد طبق يك برنامه ضمانت كيفتي ساخته و تأييد شوند.

38 ) جداول زیر چگونگی بسته بندی هر کالا مطابق جدول 17 ستونی و یا جداول 10ستونی بین المللی مشخص می گردد

جدول 2 : جدول 17 ستونی جمل و نقل کالاهای خطرناک

تست و آزمایش بسته بندي

همانگونه كه بيان گرديد بسته بندي عامل اساسي حفظ و سلامت كالا از زمان توليد ، حمل و مصرف است . اهمیت بسته بندی بگونه ای است كه بعضي از صاحبان صنايع در كنار واحد توليدي و صنعتي خود مبادرت به تأسيس يك سازمان مستقل تحت عنوان مهندسي بسته بندي نموده كه يكي از فعاليتهاي آن واحد بررسي بسته بندي ها از نظر كيفيت ، استحكام و ضربه پذيري است .

 بطور كلي آزمايشات روي بسته بندي كالاها در دو مقطع زماني ( هنگام ساخت بسته و هنگام  بهره برداري ) صورت مي گيرد .

آزمايشات بر روي بسته ها هنگام ساخت

آزمايشات برروي بسته ها هنگام ساخت بگونه اي بايد انجام شود كه بسته را از نظر آلياژ و مواد بكار برده شده و  كيفيت و استحكامش كاملاً بررسي نموده و همچنين از نظر حفاظتي ،  نفوذ پذيري ، فشار و كشـش نيز مورد كنترل و آزمايش قرار گيرد .

آزمايشات بر روي بسته ها پس از بسته بندي كالاهاي خطرناك در اين نوع آزمايش به سبب احتمال خطر حاصل از انفجار و …  معمولاً هنگام آزمـايش از مواد ديگر براي جايگزيني مواد خطـر ناك استفاده مي شود .  بگونه اي كه علي رغم داشتن شكل و وزن واندازه و …  كالاي خطرناك ؛ از نظر ريسك خطرات  ناشي از فعل وانفعالات مواد خطرناك كاملاً بي خطر باشند.

نمونه آزمايشات بر روي بسته بندي حامل مواد خطر ناك

1 ) آزمايش سقوط

2 ) آزمايش ضد آب ( با هوا )

3 ) آزمايش فشار داخل ( هيدروليك )

4 ) آزمايش استحکام ومقاومت ( ضد آب ـ ضد گرد وغبار )

5 ) آزمايش روي هم انباشتن بسته ها

صورت جلسه آزمايشات: پس ازآزمايشات گوناگون بر روي بسته بندي ها ، صورت جلسه اي تنظيم مي شود كه داراي اطلاعات زير بوده ودراختيار مصرف كنندگان بسته بندي گذاشته مي شود .

1 ـ سازمان آزمايش كننده

2 ـ متقاضي

3 ـ سازنده‌ بسته بندي

4 ـ مشخصات بسته بندي ( مثلاً خصوصيات ، روكش داخلي ، ابعاد ، ضخامت جداره ها ، وزن ، قفل وبست ، رنگ )

5 ـ طرح ساخت بسته بندي و قفل وبست آن

6 ـ مشخصات محتوايی آزمايش( مثلاً غلظت وچگالي نسبي مايعات واندازه دانه های جامد)

7 ـ حداكثر گنجايش

8 ـ  طرز ساخت

9 ـ ارتفاع سقوط                                                                     

10 ـ فشار تست آزمايش مقاومت

11 ـ فشار تست آزمايش داخلي

12 ـ ارتفاع جعبه ها هنگام روي هم چيدن بسته بندي ها

13 ـ نتايج آزمايش

14 ـ شماره مشخصه واحد صورت جلسه آزمايش

15 ـ شماره صورت جلسه آزمايش

16 ـ امضاء ونام و مشخصات واحد آزمايش

صورت جلسه آزمايش گواهي مي نمايد كه بسته بندي آماده براي حمل ونقل مطابق مقررات است يا خير.

 

غلامرضا آرمیون نژاد ( نوید حمل سبز )